Fotosentezde kullanılan ve üretilen maddelerle ilgili deney yapabilme
ENERJİ · Işık Enerjisi Kullanılarak Besin Sentezi: Fotosentez (Işığın Kullanıldığı Tepkimeler, Işığın Kullanılmadığı Tepkimeler, Fotosentez Hızına Etki Eden Çevresel Faktörler)
Defne, bir su bitkisini (Elodea) içinde su bulunan bir behere koymuş ve beherin yanına bir lamba yerleştirmiştir. Lambayı farklı uzaklıklara koyarak bitkiden çıkan gaz kabarcıklarını 1 dakika boyunca saymıştır. Suyun sıcaklığı deney boyunca sabit tutulmuştur. Deney düzeneği şekilde verilmiştir.
| Lambanın bitkiye uzaklığı | 10 cm | 20 cm | 40 cm |
|---|---|---|---|
| Kabarcık sayısı (1 dakikada) | 48 | 26 | 9 |
Not: Tablodaki veriler temsilîdir.
Deneydeki bağımsız ve bağımlı değişkenleri yazınız. Elde edilen verilere göre ışık şiddeti ile fotosentez hızı arasındaki ilişkiyi açıklayınız.
Kabarcıklarda toplanan gazın hangi gaz olduğunu ve bu gazın hangi basit testle doğrulanabileceğini yazınız.
Bir öğrenci grubu saksıdaki bir sardunya bitkisini 48 saat karanlıkta bekletmiştir. Ardından bitkinin bir yaprağının bir bölümünü iki taraftan alüminyum folyo ile kapatmış ve bitkiyi 6 saat güneş ışığında bırakmıştır. Daha sonra yaprağı koparıp kaynar suda kısa süre tutmuş, sıcak su banyosundaki alkolde bekleterek yeşil rengini gidermiş, yıkadıktan sonra üzerine iyot çözeltisi damlatmıştır.
Sonuç (Şekil): Yaprağın folyo ile kapatılmamış bölümleri mavi-mor (koyu lacivert) renge dönmüş, folyo ile kapatılan bölümü iyot çözeltisinin sarı-kahverengi renginde kalmıştır.
Not: İyot çözeltisi nişasta ile mavi-mor renk verir.
Bitkinin deneyden önce 48 saat karanlıkta bekletilmesinin amacını açıklayınız.
Yaprağın alkolde bekletilmesinin amacını yazınız.
Deneydeki bağımsız ve bağımlı değişkeni belirtiniz. Deneyin sonuçlarını analiz ederek fotosentez hakkında hangi sonuçlara ulaşılabileceğini yazınız.
Bilgi: Bromtimol mavisi (BTB) çözeltisi, ortamdaki karbondioksit miktarı arttığında sarı, azaldığında mavi renk alır. Deney başında çözelti yeşil renktedir.
Bir öğrenci, eşit miktarda yeşil BTB çözeltisi bulunan dört tüp hazırlamış, tüplerin ağzını kapatmış ve aynı sıcaklıkta 6 saat bekletmiştir. Tüplerin 6 saat sonraki durumu aşağıdaki tabloda verilmiştir (sonuçlar temsilîdir):
| Tüp | İçerik | Ortam | 6 saat sonraki renk |
|---|---|---|---|
| 1 | BTB + su bitkisi | Işıklı | Mavi |
| 2 | BTB + su bitkisi | Karanlık (folyo ile sarılı) | Sarı |
| 3 | Yalnızca BTB | Işıklı | Yeşil |
| 4 | Yalnızca BTB | Karanlık (folyo ile sarılı) | Yeşil |
Tarihten bir not: 1770'li yıllarda Joseph Priestley, kapalı bir fanus altında yanan mumun bir süre sonra söndüğünü; aynı fanusa nane bitkisi konulup bir süre beklendiğinde mumun yeniden yanabildiğini gözlemlemiştir. Jan Ingenhousz ise bitkilerin havayı bu şekilde değiştirebilmesi için ışığın gerekli olduğunu göstermiştir.
Tüp 1 ve Tüp 2'deki renk değişimlerini bitkide gerçekleşen olaylarla açıklayınız. Tüp 3 ve Tüp 4'ün deneye eklenme amacını belirtiniz.
Bu deneyde fotosentezde kullanılan maddelerden biri gözlemlenmiştir. Fotosentezde üretilen bir maddenin varlığını göstermek için Tüp 1'e benzer bir düzenekte nasıl bir deney tasarlarsınız? Bağımsız değişkeni, bağımlı değişkeni ve beklenen sonucu yazınız.
Priestley'nin gözlemi ile Tüp 1'in sonucu arasında nasıl bir ilişki vardır? Açıklayınız.
Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımıdır; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.