Bitkilerdeki tepki mekanizmalarını sınıflandırabilme
TEPKİ · Bitkisel Hormonlar Bitkilerde Tepki Mekanizmaları (Tropizma, Nasti)
Aşağıda bitkilerde gözlenen bazı tepkiler verilmiştir:
- Pencere kenarındaki fidenin gövdesinin ışık gelen yöne doğru bükülmesi
- Lale çiçeklerinin ortam ısındığında açılması, soğuduğunda kapanması
- Kökün yer çekimi yönünde toprağın derinliklerine doğru büyümesi
- Küstüm otunun yapraklarına dokunulduğunda yaprakçıklarının kapanması
- Polen tüpünün yumurtalığın salgıladığı kimyasal maddelere doğru büyümesi
- Bezelyenin sülüklerinin dokunduğu desteğe sarılması
Tepkileri uyaranın yönüne bağlı olanlar (tropizma) ve uyaranın yönüne bağlı olmayanlar (nasti) şeklinde gruplandırınız.
Her tepkinin bilimsel adını yazınız.
Bir öğrenci iki bitkiyle şu gözlemleri yapmıştır (Şekil):
- Küstüm otu: Yaprağa ister sağdan ister soldan dokunsun, yaprakçıklar her seferinde aynı şekilde katlanarak kapanmıştır. Yaklaşık yarım saat sonra yaprakçıklar yeniden açılmıştır.
- Fasulye fidesi: Işık soldan verildiğinde gövde sola, sağdan verildiğinde sağa doğru bükülmüştür. Bükülme birkaç günde gerçekleşmiş ve gövde bu yeni biçimini korumuştur.
- Fasulye kökü: Saksı yan yatırıldığında kök ucu birkaç gün içinde aşağıya doğru kıvrılarak büyümüş; gövde ise yukarı doğru kıvrılmıştır.
Bitkilerdeki tepki mekanizmalarını ayırt etmek için kullanılabilecek iki ölçüt (hareketin niteliği) belirleyiniz ve küstüm otu ile fasulye fidesinin tepkilerini bu ölçütlere göre karşılaştırınız.
Üç gözlemdeki tepkileri tropizma ya da nasti olarak gruplandırıp bilimsel adlarıyla adlandırınız.
Yan yatırılan saksıdaki kök ve gövdenin yer çekimine verdiği tepkileri pozitif ve negatif geotropizma kavramlarıyla açıklayınız.
Bir sera görevlisi, farklı bitkilerdeki tepkileri incelemiş ve şu kayıtları tutmuştur:
| Bitki | Gözlem |
|---|---|
| X | Çiçekleri, sera ısıtıcısı hangi köşeye konulursa konulsun ortam 20 °C'ye ulaşınca açılıyor, 8 °C'ye düşünce kapanıyor. |
| Y | Saksının yalnızca sağ tarafındaki toprak sulandığında kökleri sağ tarafa doğru yoğunlaşarak büyüyor. |
| Z | Çiçekleri, gün ışığı azaldığında kapanıyor; ışık hangi yönden gelirse gelsin kapanma biçimi değişmiyor. |
| W | Sülükleri, temas ettiği tel tarafına doğru kıvrılarak tele sarılıyor. |
Bir stajyer, "X bitkisinin çiçekleri ısıtıcının ısısına tepki verdiğine göre bu tepki termotropizmadır." demiştir.
X, Y, Z ve W bitkilerindeki tepkileri uyaranın türünü belirterek tropizma ya da nasti olarak sınıflandırınız ve bilimsel adlarını yazınız.
Stajyerin yargısını, tablodaki kanıtı kullanarak değerlendiriniz.
Z bitkisinin tepkisini "ışığa bağlı tropizma" sanan bir öğrencinin yanılgısını gidermek için yapılabilecek basit bir gözlemi açıklayınız.
Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımıdır; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.