Bitkilerde yönelme hareketlerini gözlemleyebileceği deney yapabilme
TEPKİ · Bitkisel Hormonlar Bitkilerde Tepki Mekanizmaları (Tropizma, Nasti)
Bir öğrenci grubu, aynı gün çimlendirilmiş ve aynı boydaki fasulye fidelerini iki ayakkabı kutusuna yerleştirmiştir (Şekil):
- Kutu 1: Kutunun yalnızca sol yan yüzünde küçük bir delik açılmış, kutu ışıklı bir ortama konulmuştur.
- Kutu 2: Kutunun üst yüzü tamamen açık bırakılmış, ışık fidelere yukarıdan eşit şekilde gelmiştir.
Her iki kutudaki fidelere aynı toprak, aynı sıcaklık ve aynı miktarda su sağlanmıştır. Beş gün sonra Kutu 1'deki fidelerin gövdeleri deliğe doğru bükülmüş, Kutu 2'deki fidelerin gövdeleri dik büyümüştür.
Deneydeki bağımsız, bağımlı ve kontrol edilen (sabit tutulan) değişkenleri yazınız. Kontrol düzeneğinin hangisi olduğunu belirtiniz.
Deney sonucunu analiz ederek fidelerde gözlenen hareketin adını yazınız ve hareketin oluşmasını sağlayan faktörü açıklayınız.
Aşağıdaki sonuçlar, bilim insanlarının çim türü bitkilerin fidelerinde gövde ucunu saran koleoptil adlı kınla yaptığı deneylerden uyarlanmıştır. Tüm fidelere ışık yalnızca sağ taraftan verilmiştir. Uygulamalar ve sonuçlar şekilde de gösterilmiştir.
| Fide | Uygulama | Sonuç |
|---|---|---|
| 1 | İşlem yapılmadı. | Işığa doğru büküldü. |
| 2 | Koleoptilin ucu kesildi. | Bükülmedi, büyümesi de yavaşladı. |
| 3 | Koleoptilin ucu ışık geçirmeyen bir başlıkla örtüldü. | Bükülmedi. |
| 4 | Koleoptilin ucu ışık geçiren saydam bir başlıkla örtüldü. | Işığa doğru büküldü. |
| 5 | Uç açık bırakıldı; ucun altındaki bölge ışık geçirmeyen bir kılıfla sarıldı. | Işığa doğru büküldü. |
Fide 3, 4 ve 5'in sonuçlarını karşılaştırarak ışığın koleoptilin hangi bölgesi tarafından algılandığını belirleyiniz.
Bükülmenin ucun altındaki bölgede gerçekleştiği bilinmektedir. Işığın uçta algılanmasına rağmen bükülmenin alt bölgede olmasını oksin hormonu ve asimetrik büyüme kavramlarıyla açıklayınız.
Fide 2'nin hem bükülmemesini hem de büyümesinin yavaşlamasını açıklayınız.
Zehra ve arkadaşları, "Bitki kökleri suya mı yoksa yer çekimine mi yönelir?" sorusunu araştırmak istemektedir. Grubun kullanabileceği malzemeler: aynı gün çimlendirilmiş mısır fideleri, şeffaf plastik kutular, nemli pamuk, kuru pamuk, su, cetvel, iletki.
Grup, deneyi yaptıktan sonra aşağıdaki örnek verileri elde etmiştir (veriler temsilîdir) (5 gün sonra, her gruptaki fidelerin ortalaması):
| Düzenek | Uygulama | Kök ucunun dikey yönden sapması |
|---|---|---|
| A | Kutu dik; pamuğun her yeri eşit nemli | 0° (dik aşağı büyüdü) |
| B | Kutu dik; yalnızca sağ taraftaki pamuk nemli, sol taraf kuru | Sağa doğru 25° |
| C | Kutu yan yatırıldı; pamuğun her yeri eşit nemli | Kök ucu kıvrılarak yeni aşağı yöne (yer çekimi yönüne) döndü |
Düzeneklerin 5 gün sonraki görünümü şekilde verilmiştir.
Bu araştırma için düzenek B'de bağımsız, bağımlı ve kontrol edilmesi gereken değişkenleri yazınız. Düzenek A'nın deneydeki görevini açıklayınız.
Verileri analiz ederek köklerde gözlenen yönelme hareketlerini adlandırınız ve kök hareketini etkileyen faktörleri açıklayınız.
Bu deneyin yapılması sırasında sonuçları yanıltabilecek iki hata kaynağını ve her biri için alınabilecek önlemi yazınız.
Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımıdır; senaryo yazılısında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.