Biyolojideki dönüm noktalarının insan hayatına katkılarını sorgulayabilme
YAŞAM · Biyolojinin Önemi, Biyoloji Biliminin Gelişimindeki Dönüm Noktaları
Biyoloji öğretmeni Selin Hanım, tahtaya biyoloji tarihindeki bazı dönüm noktalarını yazmıştır:
| Dönüm noktası | Kısa bilgi |
|---|---|
| Çiçek aşısı | Edward Jenner, 1796'da inek çiçeği ile yaptığı çalışmalarla çiçek hastalığına karşı aşı geliştirmiştir. |
| Penisilin | Alexander Fleming, 1928'de bir küf mantarının bakterilerin üremesini engellediğini fark etmiş; bu gözlem ilk antibiyotiklerden penisilinin geliştirilmesini sağlamıştır. |
| DNA'nın yapısı | James Watson ve Francis Crick, 1953'te DNA'nın çift sarmal modelini açıklamıştır. |
| İnsan Genom Projesi | 2003 yılında tamamlanan proje ile insan DNA'sındaki dizilim büyük ölçüde belirlenmiştir. |
Tablodaki dönüm noktalarından iki tanesini seçiniz. Her birinin insan hayatına hangi alanda (sağlık, gıda, çevre, enerji vb.) ve nasıl katkı sağladığını birer cümleyle açıklayınız.
Seçtiğiniz dönüm noktalarından birinin insan hayatına katkısını daha ayrıntılı araştırmak için sorabileceğiniz, araştırılabilir iki soru yazınız.
Deniz, penisilinin keşfiyle ilgili bir sunum hazırlarken aşağıdaki bilgilere ulaşmıştır:
- Bilgi 1 (bir bilim dergisinden): Fleming'in 1928'deki gözleminden sonra penisilin 1940'lı yıllarda büyük miktarlarda üretilmeye başlanmış; bakterilerin neden olduğu zatürre, yara enfeksiyonları gibi hastalıkların tedavisi kolaylaşmıştır.
- Bilgi 2 (kaynağı belirsiz bir sosyal medya paylaşımından): "Grip olunca hemen antibiyotik için; antibiyotik her mikrobu öldürür."
- Bilgi 3 (Sağlık Bakanlığının akılcı ilaç kullanımıyla ilgili bilgilendirmelerinden uyarlanmıştır): Antibiyotiklerin gereksiz ve bilinçsiz kullanımı, bakterilerin antibiyotiklere direnç kazanmasına yol açabilir. Grip gibi virüslerin neden olduğu hastalıklarda antibiyotikler etkili değildir.
Bilgi 1'den yararlanarak penisilinin insan hayatına iki katkısını yazınız.
Bilgi 2'nin doğruluğunu, Bilgi 3 ve kaynakların güvenilirliği açısından değerlendiriniz.
Bilgi 1 ve Bilgi 3'ü birlikte düşünerek biyolojideki bir dönüm noktasının insan hayatına etkisi hakkında bir çıkarım yapınız.
Bir bilim şenliğinde öğrenciler aşağıdaki bilgi kartlarını sergilemiştir:
- Kart A – Rekombinant DNA teknolojisi: İnsan insülin geni bakterilere aktarılmış, bu bakterilerin ürettiği insülin şeker hastalarının tedavisinde kullanılmaya başlanmıştır.
- Kart B – Polimeraz zincir reaksiyonu (PZR): DNA'nın belirli bir bölgesinin laboratuvarda kısa sürede çok sayıda kopyasının üretilmesini sağlar. Hastalıkların tanısında, adli olaylarda kimlik belirlemede ve gıdalarda tür tespitinde (örneğin bir et ürününün hangi hayvana ait olduğunun belirlenmesinde) kullanılır.
- Kart C – Crispr-Cas: Canlıların DNA'sında belirli bölgelerin hedeflenerek değiştirilmesini sağlayan bir gen düzenleme yöntemidir. Kalıtsal hastalıkların tedavisine ve hastalıklara dayanıklı tarım bitkileri geliştirilmesine yönelik araştırmalarda kullanılmaktadır.
- Kart D – Akşemseddin (1389-1459): 15. yüzyılda yaşamış Türk-İslam bilim insanı ve hekimdir. Tıp tarihinde mikroorganizmaların hastalıklardaki rolünü ortaya koyan ve hastalıkların gözle görülemeyecek kadar küçük canlılar (mikroorganizmalar) aracılığıyla bulaşabileceği düşüncesini ileri süren öncü hekimlerden biri olarak kabul edilir.
Sergiyi gezen Burak şöyle demiştir: "Bu buluşların hepsi yalnızca hastanelerde, hastalıkların tedavisinde işe yarar."
Burak'ın görüşünü, kartlardaki bilgileri kanıt olarak kullanarak değerlendiriniz. Değerlendirmenizde sağlık dışındaki en az iki alana örnek veriniz.
Kart D'deki görüş ile günümüzdeki PZR testleri arasında hastalıkların anlaşılması açısından nasıl bir ilişki kurulabilir? Açıklayınız.
Kart A, B ve C'deki teknolojilerin geliştirilebilmesi için daha önceki hangi dönüm noktasının bilinmesi gerektiğini yazınız ve bu durumdan bilimsel bilginin gelişimi hakkında bir çıkarım yapınız.
Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımıdır; senaryo yazılısında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.