Bilimsel araştırma süreçlerinde bilimin doğasını yorumlayabilme
YAŞAM · Bilimin Doğası, Bilimsel Araştırma Süreçleri
Ayşe, sınıf penceresinin önündeki fasulye fidelerinin dolabın yanındakilerden daha hızlı büyüdüğünü fark etmiştir. "Işık miktarı fasulye fidelerinin büyümesini etkiler mi?" sorusunu sormuş ve şu tahminde bulunmuştur: "Fasulye fidesi ne kadar çok ışık alırsa o kadar hızlı büyür."
Ayşe, aynı boyda 6 fide seçmiştir. Şekilde gösterildiği gibi üçünü günde 12 saat, üçünü günde 4 saat ışık alacak şekilde yerleştirmiştir. Tüm fidelere aynı saksı, aynı toprak ve her gün aynı miktarda su vermiştir. 10 gün sonra fidelerin boylarını cetvelle ölçmüştür.
Ayşe'nin araştırmasındaki problemi ve hipotezi yazınız.
Araştırmadaki bağımsız, bağımlı ve kontrol edilen (sabit tutulan) değişkenleri belirtiniz.
- yüzyıla kadar pek çok insan, kurtçukların çürüyen etten kendiliğinden oluştuğuna inanıyordu. İtalyan bilim insanı Francesco Redi 1668'de şekilde ve tabloda özetlenen deneyi yapmıştır:
| Kavanoz | Uygulama | Sonuç |
|---|---|---|
| 1 | İçine et konuldu, ağzı açık bırakıldı. | Kavanoza sinekler kondu, ette kurtçuklar oluştu. |
| 2 | İçine et konuldu, ağzı sıkıca kapatıldı. | Ette kurtçuk oluşmadı. |
| 3 | İçine et konuldu, ağzı hava geçiren ince bir tülle örtüldü. | Ette kurtçuk oluşmadı; sinekler tülün üzerine yumurta bıraktı. |
Redi, kurtçukların sineklerin bıraktığı yumurtalardan geliştiği sonucuna varmıştır. Yaklaşık iki yüzyıl sonra, 1860'lı yıllarda Louis Pasteur'ün çalışmalarıyla mikroorganizmaların da kendiliğinden oluşmadığı gösterilmiştir.
Redi'nin deneyinde kontrol grubu olarak kullanılan kavanozu ve deney gruplarını belirtiniz. Kavanoz 3'ün deneye neden eklendiğini açıklayınız.
Bu tarihsel örneğin bilimin doğasıyla ilgili hangi iki özelliği gösterdiğini, metinden kanıt göstererek açıklayınız.
"Bilimsel bilgi değişebilir." ifadesini, anlamını değiştirmeden kendi cümlelerinizle yeniden ifade ediniz.
- yüzyılın büyük bölümünde mide ülserinin (midede yara) başlıca nedeninin stres ve aşırı mide asidi olduğu kabul ediliyordu; mide asidinin bakterilerin yaşamasına izin vermeyeceği düşünülüyordu.
- 1980'lerin başında Avustralyalı bilim insanları Robin Warren ve Barry Marshall, ülserli hastaların midesinde Helicobacter pylori adlı bakteriyi sık bulduklarını bildirdi.
- Çalışmaları başlangıçta pek çok bilim insanı tarafından kuşkuyla karşılandı.
- Marshall, 1984'te bakteri kültürünü kendisi içerek midesinde iltihaplanma (gastrit) oluştuğunu gösterdi.
- Daha sonra pek çok araştırma grubu, antibiyotik tedavisiyle bakteri yok edilen hastalarda ülserin büyük oranda iyileştiğini ve tekrarlamadığını gösterdi.
- Warren ve Marshall bu çalışmalarıyla 2005 yılında Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü'nü aldı.
Metindeki süreçte bilimin doğasına ait üç özelliği belirleyip her birini metinden bir kanıtla açıklayınız.
Bir öğrenci, "Warren ve Marshall'ın sonucu doğruysa bilim insanları bu sonucu neden hemen kabul etmedi? Bu, bilimin yavaş ve hatalı olduğunu gösterir." demiştir. Bu yargıyı bilimin doğası açısından değerlendiriniz.
"Helicobacter pylori mide ülserine neden olur." hipotezini test etmek için ülserli hastalarla yapılacak bir araştırmada deney ve kontrol gruplarının nasıl oluşturulacağını ve hangi sonucun hipotezi destekleyeceğini yazınız.
Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımıdır; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.