Çevresindeki canlıların özelliklerini bilimsel olarak gözlemleyebilme
YAŞAM · Hücresel Yapı, Organizasyon, Beslenme, Enerji Üretimi ve Tüketimi, Boşaltım, Büyüme ve Gelişme, Metabolizma, Uyarılara Tepki, Homeostazi, Üreme, Varyasyon ve Adaptasyon
Emre, üç gün boyunca evindeki saksıda bulunan bir sardunya bitkisini ve kafesteki hamsterini gözlemlemiş, gözlemlerini aşağıdaki forma kaydetmiştir:
| Gün | Sardunya | Hamster |
|---|---|---|
| 1 | Saksı pencereye yakın; gövdenin ucu pencereye doğru eğik. | Kafese konulan tohumları yedi. |
| 2 | Gövdenin ucunda yeni küçük bir yaprak belirdi. | İdrar yaptı. Kafesin kapısı açılınca sesle birlikte hızla yuvasına kaçtı. |
| 3 | Yeni yaprak biraz daha büyüdü. | Su içti, tohum yedi. |
Emre'nin gözlemlerinden yararlanarak canlıların ortak özelliklerinden dördünü belirtiniz ve her birine formdan bir gözlem örneği yazınız.
Canlıların ortak özelliklerinden, Emre'nin doğrudan gözlemleyemeyeceği bir tanesini yazınız ve bu özelliğin varlığını nasıl anlayabileceğini açıklayınız.
Bir öğrenci grubu iki şişe hazırlamıştır. Şişe 1'e ılık şekerli su ve bir miktar ekmek mayası, Şişe 2'ye ılık şekerli su ve aynı miktarda kum koymuştur. İki şişenin ağzına da birer balon geçirmiştir. Şekilde şişelerin iki saat sonraki görünümü ve Şişe 1'den alınan örneğin mikroskop görüntüsü verilmiştir.
| Gözlem (2 saat sonra) | Şişe 1 (maya) | Şişe 2 (kum) |
|---|---|---|
| Balon | Şişti | Değişmedi |
| Sıvının görünümü | Köpüklendi | Değişmedi |
| Mikroskopla inceleme | Hücreler görüldü; bazı hücrelerde tomurcuk şeklinde yeni hücreler oluşuyordu. Başlangıca göre hücre sayısı arttı. | Hücre görülmedi; kum taneleri değişmedi. |
Öğretmen ayrıca şu bilgiyi vermiştir: Virüsler hücre yapısına sahip değildir. Kendi başlarına metabolizma faaliyeti göstermez; ancak canlı bir hücrenin içine girdiklerinde o hücrenin yapılarını kullanarak çoğalabilirler.
Şişe 1'deki gözlemlerin canlıların hangi ortak özelliklerini gösterdiğini her biri için gerekçesiyle yazınız (en az üç özellik).
Balonun şişmesi canlılık özelliklerinden hangisinin dolaylı gözlemine örnektir? Doğrudan ve dolaylı gözlem arasındaki farkı bu örnek üzerinden açıklayınız.
Öğretmenin verdiği bilgiden yararlanarak virüslerin canlı ya da cansız olarak kesin biçimde sınıflandırılamamasının nedenini açıklayınız.
Bir bilim kulübüne üç farklı örnek getirilmiş ve öğrenciler örnekleri bir hafta boyunca incelemiştir. Elde edilen veriler aşağıdadır (örnekler ve veriler temsilîdir):
| Özellik | Örnek X | Örnek Y | Örnek Z |
|---|---|---|---|
| Mikroskopta hücre yapısı | Yok | Var (tek hücreli) | Yok |
| Zamanla boyutun artması | Doymuş tuz çözeltisinde yüzeyine yeni tuz eklenerek büyüdü. | Hücreler önce büyüdü, sonra bölünerek sayıları arttı. | Gözlenmedi. |
| Oksijen tüketimi ve karbondioksit üretimi | Saptanmadı | Saptandı | Tek başına bulunduğunda saptanmadı |
| Çoğalma | Yok | Bölünerek | Yalnızca bakteri hücrelerinin içinde çoğaldı; bakteri olmayan ortamda çoğalmadı. |
| Ortam değişikliğine tepki | Yok | Besin damlasına doğru hareket etti. | Yok |
Örnek X, Y ve Z'yi "canlı", "cansız" ya da "canlı veya cansız olarak kesin sınıflandırılamayan" şeklinde gruplandırınız ve her birini tablodaki verilerle gerekçelendiriniz.
Bir öğrenci, "Örnek X de büyüdüğüne göre canlıdır." demiştir. Örnek X ile Örnek Y'deki boyut artışını karşılaştırarak bu yargıyı değerlendiriniz.
Örnek Y'nin canlılık özelliklerinden homeostaziyi gösterip göstermediğini anlamak için kulübün yapabileceği bir gözlem ya da ölçümü, beklenen sonuçla birlikte yazınız.
Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımıdır; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.