Örnek olay, olgu ve/veya mekânı coğrafyanın temel kavramları ile ilişkilendirebilme
COĞRAFYANIN DOĞASI · Coğrafi Bakış
Zonguldak ile ilgili bazı bilgiler şöyledir:
- Zonguldak, Batı Karadeniz kıyısında yer alır.
- Türkiye'deki taşkömürü yatakları büyük ölçüde Zonguldak ve çevresinde toplanmıştır.
- Çıkarılan kömürün bir kısmı limandan gemilerle başka yerlere taşınır.
- Madenciliğin gelişmesiyle şehir, 20. yüzyılın büyük bölümünde çevresinden göç almış ve büyümüştür.
Numaralandırılmış bilgileri coğrafyanın temel kavramlarından (konum, dağılış, hareket, değişim) hangisiyle ilgili olduklarına göre eşleştiriniz.
Zonguldak'taki taşkömürü madenciliğinin doğal ortamla ve beşerî ortamla birer ilişkisini yazınız.
Türkiye'de çay tarımı büyük ölçüde Doğu Karadeniz kıyı kuşağında, özellikle Rize ve çevresinde yapılmaktadır. Bu kesimde:
- Dağlar kıyıya paralel uzanır; denizden gelen nemli hava dağ yamaçları boyunca yükselir. Rize'de yıllık ortalama yağış 2000 mm'nin üzerindedir.
- Yazlar serin, kışlar ılıktır; her mevsim yağış görülür.
- Topraklar, çay bitkisinin sevdiği asitli topraklardır.
- Yaş çay, toplandıktan sonra bölgedeki fabrikalarda işlenir ve kuru çay olarak Türkiye'nin her yerine gönderilir.
- Hasat döneminde başka yerlerden gelen mevsimlik işçiler de çay toplamada çalışır.
Kıyı kuşağının temsilî kesiti şekilde verilmiştir.
Çay tarımının konumunu ve bu konumdaki temel coğrafi koşulları ("Nerede?" ve "Neden orada?" sorularını cevaplayarak) açıklayınız.
Çay tarımının yakın ve uzak çevresiyle olan ilişkilerini çözümleyiniz.
Kurgusal Yeşilçay üzerinde, akarsuyun denize döküldüğü deltaya 60 km uzaklıkta büyük bir baraj inşa edilmiştir. Bilgiler aşağıda, alanın krokisi ise şekilde verilmiştir:
- Barajın gölü, vadi tabanındaki iki köyün arazisini su altında bırakmış; köyler yakındaki yamaçlara taşınmıştır.
- Baraj, elektrik üretmekte ve aşağı çığırdaki ovanın sulanmasını sağlamaktadır.
- Baraj yapılmadan önce akarsu, taşıdığı alüvyonlarla deltayı her yıl biraz daha denize doğru büyütüyordu.
- Baraj yapıldıktan sonra delta kıyısında kıyı çizgisinin geriye çekildiği gözlenmiştir.
- Deltadaki lagün göllerinde balıkçılık yapılmaktadır.
Barajın konumunu ve bulunduğu yerin temel coğrafi koşullarını tanımlayınız.
Barajın yakın ve uzak çevresiyle ilişkilerini çözümleyiniz.
Barajın aynı çevredeki diğer olay, olgu ve mekânlar (delta, ova, lagün, köyler) üzerindeki etkilerini olumlu ve olumsuz yönleriyle sorgulayınız.
Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımıdır; senaryo yazılısında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.