Yeryüzü şekillerinin oluşumunu aşınım ve birikim süreçleri açısından çözümleyebilme
DOĞAL SİSTEMLER VE SÜREÇLER · Aşınım ve Birikim Süreçlerinin Yeryüzü Şekillerinin Oluşumuna Etkisi
Aşağıda bazı yeryüzü şekilleri verilmiştir:
V vadi, delta, kumul (barkan), sirk, falez, tombolo
Her yeryüzü şeklini oluşturan dış kuvveti (akarsu, rüzgâr, buzul, dalga ve akıntılar) ve şeklin aşınım mı birikim mi sonucu oluştuğunu yazınız.
Türkiye'deki bazı yeryüzü şekilleri şunlardır:
- Seyhan ve Ceyhan nehirlerinin Akdeniz'e döküldüğü yerde oluşan Çukurova
- Büyük Menderes Nehri'nin taşıdığı alüvyonların bir körfezin ağzını kapatmasıyla oluşan Bafa Gölü
- Konya'nın Karapınar ilçesi çevresindeki kum tepeleri
- Antalya'da Köprüçay'ın kayaçları derinlemesine yararak oluşturduğu Köprülü Kanyon
- Balıkesir'de bir adanın kıyıya kum ve çakıl birikimiyle bağlanmasıyla oluşan Kapıdağ Yarımadası
- Denizli'deki Pamukkale travertenleri
Her şeklin oluşumunda etkili olan dış kuvveti ve süreci (aşınım/birikim) yazınız.
Çukurova gibi deltaların oluşabilmesi için gerekli koşulları açıklayınız.
Kurgusal Akçay'ın kaynağından denize kadar olan bölümlerine ait bilgiler tabloda, boyuna profili ise şekilde verilmiştir:
| Bölüm | Yatak eğimi | Akış hızı | Gözlemler |
|---|---|---|---|
| Yukarı çığır | Çok fazla | Çok yüksek | Dar ve derin vadi, çağlayanlar |
| Orta çığır | Orta | Orta | Vadi genişlemiş, yer yer kum ve çakıl adaları |
| Aşağı çığır | Çok az | Düşük | Geniş ova, akarsu büklümler çizerek akıyor |
| Ağız | Yok denecek kadar az | Çok düşük | Denize doğru ilerleyen alüvyal ova |
Her bölümde baskın olan süreci (aşınım/birikim) ve tabloya göre oluşan yeryüzü şeklinin adını yazınız.
Yatak eğimi ve akış hızı ile aşınım-birikim arasındaki ilişkiyi açıklayınız.
Akçay'ın orta çığırına bir baraj yapılırsa ağızdaki yeryüzü şeklinde meydana gelebilecek değişimi aşınım ve birikim süreçleriyle açıklayınız.
Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımıdır; senaryo yazılısında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.