Mekânsal sorunların çözümünde coğrafya biliminin katkılarını yapılandırabilme
COĞRAFYANIN DOĞASI · Mekânsal Sorunlar Karşısında Coğrafya Bilimi
Bir ilçede belirlenen mekânsal sorunlar şunlardır:
- Dere yataklarına yapılan konutların her sağanak yağışta su basması
- Verimli tarım arazilerinin hızla konut alanına dönüştürülmesi
- Kış aylarında şehir merkezinde hava kirliliğinin artması
- Yol yapımı için kesilen yamaçlarda toprak kaymalarının yaşanması
Her sorunu, çözümüne katkı sağlayabilecek coğrafyanın uzmanlık alanlarından biriyle (hidrografya, afetler coğrafyası, yerleşme coğrafyası, toprak coğrafyası, klimatoloji, jeomorfoloji vb.) eşleştiriniz.
Coğrafya biliminin bu sorunlardan birini ele alırken izlediği yaklaşımı (dağılış, neden-sonuç, bağlantı) açıklayınız.
Kurgusal Çanakkent, dört tarafı dağlarla çevrili bir çanağın tabanında kurulmuştur. Şehirle ilgili bilgiler aşağıda, bir kış gecesindeki durumu ise şekilde temsilî olarak verilmiştir:
- Kış aylarında rüzgârsız ve açık gecelerde soğuk hava çanağın tabanında birikir; üstte daha sıcak bir hava tabakası oluşur.
- Konutların çoğunda kömürle ısınma yapılmaktadır.
- Sanayi tesisleri, şehrin hâkim rüzgâr aldığı yönde, şehrin hemen girişinde yer almaktadır.
- Son yıllarda çanağı çevreleyen yamaçlara plansız biçimde çok katlı binalar yapılmıştır.
Çanakkent'te kış aylarında hava kirliliğinin artmasının nedenlerini neden-sonuç ilişkisi içinde açıklayınız.
Coğrafya biliminin bu sorunun çözümüne yapabileceği iki katkıyı açıklayınız.
Bir coğrafyacının kurgusal Kumsal ilçesi üzerine yaptığı araştırmanın özeti aşağıda, kıyı kesiminin krokisi ise şekilde verilmiştir:
- Son 30 yılda kıyıdaki kum tepelerinin (kumulların) yaklaşık %40'ı yazlık konutlar için düzlenmiştir.
- İlçenin nüfusu kışın 20.000, yazın ise 200.000 kişiye ulaşmaktadır.
- Atık su arıtma tesisinin kapasitesi kış nüfusuna göre planlanmıştır; yazın arıtılmayan atık sular denize karışmaktadır.
- Kumulların ortadan kalktığı kesimlerde fırtınalı havalarda deniz suyu kıyıdaki tarım alanlarına ulaşmaktadır.
- Deniz kaplumbağalarının yumurtlama alanları azalmıştır.
Araştırmadaki bulgular arasındaki nedensel ilişkileri açıklayınız.
Coğrafya biliminin bu sorunun çözümüne diğer bilimlerden farklı olarak sağladığı katkıyı açıklayınız ve iş birliği yapması gereken iki bilim dalını yazınız.
Bulguları bir bütün hâline getirerek Kumsal ilçesi için bütünleşik bir çözüm önerisi yazınız.
Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımıdır; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.