Doğa olaylarının ekstrem durumlarını ve etkilerini açıklar.
DOĞAL SİSTEMLER · EKSTREM DOĞA OLAYLARI VE ETKİLERİ
Bir haber bülteninde dünyanın farklı yerlerinden şu olaylar aktarılmıştır:
- Olay 1: Haftalardır süren ve mevsim normallerinin çok üzerinde seyreden sıcaklıklar
- Olay 2: Aylardır yağış düşmemesi nedeniyle baraj göllerinde su seviyesinin çok düşmesi
- Olay 3: Birkaç saat içinde düşen aşırı yağış nedeniyle derelerin taşması
- Olay 4: Tropikal okyanuslar üzerinde oluşan ve kıyılara saatte 200 km'yi aşan rüzgârlarla ulaşan kasırga
Ekstrem doğa olayı kavramını açıklayınız.
Olayların adını yazınız ve her birinin bir etkisini açıklayınız.
Aynı gün iki farklı yerde 24 saatte 60 mm yağış düşmüştür (kurgusal durum):
- Yer A: Yıllık ortalama yağışı 2000 mm'nin üzerinde olan, kanalizasyon ve dere ıslah çalışmaları tamamlanmış, seyrek nüfuslu bir kıyı kasabası. Bu miktarda günlük yağış bu yerde her yıl birkaç kez görülür.
- Yer B: Yıllık ortalama yağışı 150 mm olan, yağmur suyu kanalları yetersiz, dere yataklarına gecekondu tarzı konutların yapıldığı kalabalık bir çöl şehri. Bu yerde düşen yağış, bir yıllık yağışın yaklaşık %40'ına karşılık gelmektedir.
Aynı miktardaki yağışın Yer A'da sıradan, Yer B'de ise ekstrem bir doğa olayı olarak değerlendirilmesinin nedenlerini açıklayınız.
Yer B'de bu yağışın doğal ortam ve insanlar üzerindeki olası etkilerini açıklayınız.
Bir meteoroloji kurumu, sıcak hava dalgasını şöyle tanımlamaktadır (kurgusal tanım): "Günlük en yüksek sıcaklığın, o ayın uzun yıllar ortalama en yüksek sıcaklığından en az 5 °C fazla olduğu ve en az 5 gün üst üste süren dönem."
Bir şehirde temmuz ayının uzun yıllar ortalama en yüksek sıcaklığı 32 °C'dir. Şehirde ölçülen 10 günlük en yüksek sıcaklıklar tabloda ve şekildeki grafikte verilmiştir (kurgusal veri):
| Gün | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| En yüksek sıcaklık (°C) | 33 | 37 | 38 | 39 | 38 | 37 | 35 | 31 | 30 | 33 |
Verilen tanıma göre bu şehirde sıcak hava dalgası yaşanıp yaşanmadığını işlem adımlarıyla belirleyiniz.
Sıcak hava dalgasının insan sağlığı, enerji ve doğal ortam üzerindeki etkilerini açıklayınız.
Bu ekstrem olayın etkilerini azaltmak için yerel yönetimin ve bireylerin alabileceği önlemleri açıklayınız.
Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımıdır; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.