Doğal sistemlerdeki değişimlerle ilgili geleceğe yönelik çıkarımlarda bulunur.
DOĞAL SİSTEMLER · DOĞA OLAYLARININ GELECEĞİ
Bir dağdaki buzulun uzunluğu yıllara göre tablodaki gibi ölçülmüş, buzul cephesinin konumları şekilde gösterilmiştir (kurgusal veri):
| Yıl | 1990 | 2000 | 2010 | 2020 |
|---|---|---|---|---|
| Buzulun uzunluğu (m) | 2000 | 1800 | 1600 | 1400 |
Buzulun 1990–2020 yılları arasındaki ortalama yıllık gerileme hızını hesaplayınız. Gerileme bu hızla sürerse buzulun hangi yılda tamamen ortadan kalkacağını bulunuz.
Buzuldaki bu değişimin olası bir nedenini ve gelecekte çevreye bir etkisini yazınız.
Bilim insanları, küresel iklim değişikliğine bağlı olarak buzulların erimesi ve ısınan okyanus suyunun genleşmesi nedeniyle deniz seviyesinin yükselmeye devam edeceğini öngörmektedir. Deniz seviyesinden yüksekliği çok az olan yerlere örnekler şunlardır:
- Hint Okyanusu'ndaki Maldivler gibi alçak mercan adaları
- Bangladeş'teki Ganj-Brahmaputra deltası
- Türkiye'de Çukurova, Bafra ve Çarşamba gibi delta ovaları
Deniz seviyesinin yükselmesinin bu yerlerde gelecekte doğurabileceği sonuçlara yönelik üç çıkarımda bulununuz.
Türkiye'deki delta ovaları için alınabilecek iki uyum önlemi öneriniz ve gerekçelendiriniz.
Doğal sistemlerdeki bazı değişimler şunlardır:
- Afrika levhası, Avrasya levhasına doğru yılda santimetre mertebesinde çok yavaş hareket etmektedir.
- Doğu Afrika'da yer kabuğu, Doğu Afrika Rift Vadisi boyunca birbirinden uzaklaşan iki parçaya ayrılmaktadır.
- Hükûmetlerarası İklim Değişikliği Paneli (IPCC) 2021 raporuna göre küresel ortalama yüzey sıcaklığı, 2011–2020 döneminde sanayi öncesi döneme (1850–1900) göre yaklaşık 1,1 °C daha yüksek olmuştur.
- Türkiye'de Akşehir Gölü gibi bazı göllerin yüzey alanı son on yıllarda büyük ölçüde küçülmüş ve yer yer kurumuştur.
Her değişim için geleceğe yönelik birer çıkarımda bulununuz.
Bu değişimleri gerçekleşme süreleri (jeolojik zaman ölçeği – insan ömrü ölçeği) bakımından karşılaştırınız. Hangilerinin günümüzde acil önlem gerektirdiğini gerekçesiyle belirtiniz.
Çıkarımlarınızdan birini destekleyen bir kanıt yazınız.
Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımıdır; senaryo yazılısında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.