Türkiye’deki bölgesel kalkınma projelerini ekonomik, sosyal ve kültürel etkileri açısından değerlendirir.
BEŞERİ SİSTEMLER · TÜRKİYE’NİN BÖLGESEL KALKINMA PROJELERİ
Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP); Adıyaman, Batman, Diyarbakır, Gaziantep, Kilis, Mardin, Siirt, Şanlıurfa ve Şırnak illerini kapsayan bölgesel bir kalkınma projesidir. Proje kapsamında Fırat ve Dicle nehirleri üzerinde barajlar ve hidroelektrik santralleri yapılmıştır. Fırat üzerindeki Atatürk Barajı'ndan Şanlıurfa tünelleri ile aktarılan su sayesinde Harran Ovası sulanmaya başlamış ve ovada pamuk üretimi büyük ölçüde artmıştır. Projede eğitim, sağlık ve kadınların toplumsal hayata katılımına yönelik çalışmalar da yer almaktadır.
GAP'ın amaçlarından iki tanesini yazınız.
GAP'ın ekonomik, sosyal ve kültürel etkilerine birer örnek veriniz.
- Doğu Karadeniz Projesi (DOKAP): Doğu Karadeniz'de dağların kıyıya paralel uzanması nedeniyle tarım alanları dar ve eğimlidir. Çay ve fındık tarımı yaygındır. Bölgeden uzun yıllardır dışarıya göç yaşanmaktadır. Proje; ulaşım altyapısının iyileştirilmesi, yayla turizminin geliştirilmesi ve tarımsal ürünlerin çeşitlendirilmesine öncelik verir.
- Konya Ovası Projesi (KOP): Konya Ovası, Türkiye'nin en geniş düzlüklerinden biri olmasına karşın yağışın az olduğu bir bölgededir. Tahıl tarımı yaygındır. Proje kapsamında yapılan Mavi Tünel ile Göksu Havzası'ndaki su Konya Ovası'na aktarılmaktadır. Proje; sulama, su tasarrufu ve tarıma dayalı sanayinin gelişmesine öncelik verir.
İki proje alanının temsilî kesitleri şekilde verilmiştir.
İki projenin önceliklerinin farklı olmasını bölgelerin doğal ve beşerî özellikleriyle açıklayınız.
Projelerden birini seçerek ekonomik, sosyal ve kültürel etkilerini değerlendiriniz.
Kurgusal P projesinin uygulandığı bölgeye ait bazı göstergeler şöyledir (kurgusal veri):
| Gösterge | Projeden önce | Projeden 20 yıl sonra |
|---|---|---|
| Sulanan tarım alanı (bin hektar) | 50 | 400 |
| Kişi başına gelir (ülke ortalaması = 100) | 45 | 65 |
| Ortaöğretimde okullaşma oranı (%) | 40 | 85 |
| Bölgeden dışarıya net göç (bin kişi/yıl) | 30 | 10 |
| Tuzlanma sorunu görülen tarım alanı (bin hektar) | 2 | 40 |
Ayrıca proje kapsamında yapılan bir barajın gölü, tarihî bir yerleşmenin bir bölümünü su altında bırakmıştır; bazı tarihî yapılar başka bir alana taşınmıştır.
Tablodaki verilerden yararlanarak projenin ekonomik ve sosyal etkilerini değerlendiriniz.
Projenin olumsuz etkilerini verilere ve metne dayanarak açıklayınız.
Projenin başarısını sürdürülebilirlik açısından değerlendiriniz ve projenin geleceği için iki öneri sununuz.
Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımıdır; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.