Felsefenin anlamını, gelişim sürecini ve işlevini sorgulayabilme
1. ÜNİTE: FELSEFENİN DOĞASI · Felsefenin Anlamı Felsefi Düşüncenin Özellikleri Felsefi Düşüncenin Gelişimi Felsefi Sorunun Temel Özellikleri Felsefenin Diğer Alanlarla İlişkisi Felsefenin Bireysel ve Toplumsal İşlevi
Felsefe dersinin ilk gününde öğretmen tahtaya Yunanca philosophia sözcüğünü yazar ve sözcüğün philo ile sophia sözcüklerinden oluştuğunu söyler. Ardından üç düşünürün felsefeye ilişkin görüşlerini paylaşır:
- Aristoteles: Felsefe, varlığın ilk ilke ve nedenlerini araştıran bilgidir.
- Fârâbî: Felsefe, var olmaları bakımından varlıkları bilmektir.
- Kant: Felsefenin alanı "Ne bilebilirim? Ne yapmalıyım? Ne umabilirim? İnsan nedir?" sorularında toplanabilir.
Bunun üzerine Ece, "Hocam, herkes farklı bir şey söylüyor. O zaman felsefenin tek bir tanımı yok mu?" diye sorar.
Felsefe sözcüğünü oluşturan iki parçanın anlamını ve sözcüğün bütün olarak anlamını yazınız.
Ece'nin sorusunu dikkate alarak düşünürlerin felsefe tanımlarının neden farklılaştığını bir gerekçeyle açıklayınız ve felsefenin ortak bir tanımının yapılıp yapılamayacağına ilişkin görüşünüzü yazınız.
Bir okulun felsefe kulübü, panoya öğrencilerin merak ettikleri soruları asmıştır:
- İstanbul ile Ankara arasındaki karayolu mesafesi kaç kilometredir?
- Adalet nedir?
- Deniz seviyesinde saf su kaç santigrat derecede kaynar?
- İnsan özgür müdür?
- Yarın okulumuzun bulunduğu ilçede yağmur yağacak mı?
- Birine güzel gelen bir şey herkes için güzel midir?
Kulüp başkanı Kerem, "Bu soruların bazıları felsefi, bazıları değil. Ayırt edebilmek için felsefi sorunun özelliklerini bilmemiz gerekir." der.
Panodaki altı soruyu "felsefi soru" ve "felsefi olmayan soru" olarak sınıflandırınız.
Felsefi olarak sınıflandırdığınız soruların ortak iki özelliğini, panodaki sorulardan örnek vererek açıklayınız.
Günlük hayatınızdan bir durumdan yola çıkarak kendiniz bir felsefi soru yazınız ve bu sorunun neden felsefi olduğunu bir özelliğe dayanarak açıklayınız.
Bilgi notu: MÖ 6. yüzyılda Anadolu'nun batı kıyısındaki İyonya bölgesinde bulunan Milet, önemli bir liman ve ticaret kentiydi. Kentte farklı kültürlerden insanlar karşılaşıyor; Mısır ve Mezopotamya'nın matematik ve astronomi birikimi tüccarlar aracılığıyla tanınıyordu. Bu dönemden önce doğa olayları çoğunlukla tanrıların istekleriyle, mitlerle açıklanıyordu. Milet'te yaşayan Thales ise evrendeki her şeyin ana maddesinin (arkhe) su olduğunu ileri sürdü ve görüşünü gözlemlerine dayanan akıl yürütmelerle temellendirmeye çalıştı.
Sınıfta geçen tartışma:
- Selin: Felsefe, yalnızca Milet zengin bir kent olduğu için doğdu. İnsanların karnı tok olunca düşünmeye vakitleri oldu.
- Can: Bugün bilim her şeyi açıklıyor. Felsefe o dönemde gerekliydi ama artık ona ihtiyacımız kalmadı.
Selin'in görüşünü bilgi notundan en az iki farklı koşula dayanarak değerlendiriniz. Felsefenin doğuşunun tek bir nedene bağlanıp bağlanamayacağını gerekçesiyle belirtiniz.
Thales'in açıklamasını mitolojik açıklamadan ayıran felsefi düşünce özelliklerinden ikisini açıklayınız.
Can'ın görüşünü, felsefe ile bilimi amaç, yöntem ya da konu ölçütlerinden en az ikisine göre karşılaştırarak değerlendiriniz. Değerlendirmenizde felsefenin bireysel veya toplumsal işlevlerinden birine örnek veriniz.
Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımıdır; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.