Düşünme ve dil ilişkisini yapılandırabilme
2. ÜNİTE: FELSEFE, MANTIK VE ARGÜMANTASYON · Düşünme ve Dil İlişkisi
Antik Yunan filozofu Platon, düşünmeyi "ruhun kendi kendisiyle konuşması" olarak niteler.
Durum 1: Deniz, zor bir matematik problemini çözerken içinden "Önce verilenleri yazayım, sonra hangisini bulmam gerektiğine bakayım." diye konuşur.
Durum 2: Deniz'in küçük kardeşi okulda "pişmanlık" kelimesini öğrenir. Akşam annesine "Ben dün kardeşimi ağlattığım için içim rahat değildi; demek ki buna pişmanlık deniyor." der. O günden sonra benzer duygularını daha kolay anlatır.
İki durumdan hareketle düşünme ile dil arasındaki ilişkiye dair iki yargı yazınız. Her yargının hangi duruma dayandığını belirtiniz.
"Dil olmadan düşünmek mümkün müdür?" sorusuna gerekçeli kısa bir cevap yazınız.
Felsefe öğretmeni sınıfa üç kısa durum okur:
- Durum A: Elif, biyoloji dersinde "fotosentez" terimini öğrendikten sonra bitkilerin beslenmesiyle ilgili gözlemlerini daha düzenli sıralayabildiğini fark eder.
- Durum B: Bir yazar, yeni bir teknolojik aracın insanda uyandırdığı karmaşık duyguyu anlatmak için mevcut sözcükleri yetersiz bulur ve yeni bir sözcük türetir. Sözcük zamanla okurlar arasında yaygınlaşır.
- Durum C: Mert, aklındaki fikri arkadaşlarına anlatmaya çalışırken "Kafamda çok net ama bir türlü söze dökemiyorum." der.
Her durumda düşünme ile dil arasındaki ilişkinin yönünü (dilin düşünceyi etkilemesi, düşüncenin dili etkilemesi ya da dilin düşünceyi karşılamada yetersiz kalması) belirleyerek gerekçesini yazınız.
Bu üç tespitten hareketle düşünme ve dil ilişkisini açıklayan, birbiriyle çelişmeyen yargılardan oluşan kısa bir paragraf yazınız.
Görüş 1: Ludwig Wittgenstein, erken dönem eseri Tractatus Logico-Philosophicus'ta "Dilimin sınırları dünyamın sınırlarıdır." der. Dilbilimciler Edward Sapir ve Benjamin Lee Whorf'un adıyla anılan dilsel görelilik yaklaşımı da konuşulan dilin, insanların dünyayı algılama ve düşünme biçimini etkilediğini savunur.
Görüş 2: Bir öğrenci şöyle der: "Önce düşünürüz, sonra düşündüğümüzü dile dökeriz. Dil, düşüncenin yalnızca giydiği bir elbisedir; elbiseyi değiştirmek düşünceyi değiştirmez."
Örnek: Türkçede "Ali geldi." ile "Ali gelmiş." cümleleri arasında fark vardır. İkinci cümleyi kuran kişi, olayı bizzat görmediğini, başkasından duyduğunu ya da sonradan fark ettiğini de belirtmiş olur. Türkçe konuşan biri, bir olayı anlatırken bilginin kaynağını belirtmeye bu yüzden alışkındır.
Görüş 1 ile Görüş 2 arasındaki temel ayrımı açıklayınız.
Bağlamdaki Türkçe örneğinin hangi görüşü destekleyebileceğini gerekçesiyle belirtiniz.
İki görüşü de dikkate alarak düşünme ve dil ilişkisi hakkında kendi görüşünüzü savunan tutarlı bir paragraf yazınız. Paragrafınızda karşı görüşten gelebilecek bir itiraza cevap veriniz.
Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımıdır; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.