Çevre ile ilgili felsefi soru ve problemleri anlayabilme
1. ÜNİTE: ÇEVRE SORUNLARI VE FELSEFE · Çevre ve İnsan İlişkisi Çevre Etiği (İnsan Merkezci Etik, Canlı Merkezci Etik, Çevre Merkezci Etik)
Bir ilçede, derenin kenarına kurulan bir fabrikanın atık suları nedeniyle dere kirlenmiş, balıklar azalmıştır. Konuyu araştıran öğrenciler şu soruları yazmıştır:
- Dere suyunda çözünmüş oksijen miktarı litrede kaç miligramdır?
- İnsanın gelecek kuşaklara karşı temiz bir çevre bırakma sorumluluğu var mıdır?
- Fabrika kaç yılında kurulmuştur?
- Doğanın, insana sağladığı faydadan bağımsız olarak kendi başına bir değeri var mıdır?
- Derede kaç balık türü yaşamaktadır?
- İnsanın doğal kaynakları kullanmasının ölçüsü ne olmalıdır?
Öğrencilerin yazdığı soruları "çevre ile ilgili felsefi soru" ve "olgusal (ölçüm, gözlem veya kayıtla cevaplanabilen) soru" olarak sınıflandırınız.
Felsefi olarak sınıflandırdığınız sorulardan birini seçiniz ve bu soruya dere örneğiyle ilişkilendirerek gerekçeli bir cevap yazınız.
Bir ilçe belediyesinin hazırladığı çevre raporundan kurgusal veriler:
| Gösterge | 2010 | 2025 |
|---|---|---|
| Orman alanı (hektar) | 1200 | 850 |
| Kayıtlı motorlu taşıt sayısı | 18 000 | 41 000 |
| Kişi başı günlük su tüketimi (litre) | 150 | 210 |
| Yaz aylarında 35 °C'yi aşan gün sayısı | 9 | 23 |
Raporun sonunda şu soru yer almaktadır: "Bu gidişle ilçemizde sürdürülebilir bir çevre mümkün müdür?"
Tablodaki verileri kullanarak en az üç halkadan oluşan bir neden-sonuç zinciri kurunuz ve bu zincirin gelecekteki olası bir etkisini yazınız.
Raporun sonundaki soruyu, "İnsanın doğal kaynakları tüketmesinin ölçüsü nedir?" felsefi sorusuyla ilişkilendirerek değerlendiriniz. Değerlendirmenizi kendi yaşamınızdan bir örnekle destekleyiniz.
Dağlık bir bölgedeki vadiye büyük bir baraj ve hidroelektrik santrali yapılması planlanmaktadır. Projeyle ilgili yapılan toplantıda farklı görüşler dile getirilmiştir:
- Mühendis Kerem Bey: Santral binlerce eve elektrik sağlayacak, bölgede yeni iş alanları oluşturacak. İnsanların refahı her şeyden önce gelir.
- Biyolog Leyla Hanım: Vadide yalnızca bu bölgede yetişen bir bitki türü var. Baraj gölü bu türün yaşam alanını tamamen yok edecek.
- Köyün yaşlılarından Hüseyin Amca: Dedelerimiz bu vadide yaşadı. Bizim için burası yalnızca toprak değil, hafızamızdır.
- Lise öğrencisi Nisa: Bugün kararı yetişkinler veriyor ama sonuçlarıyla en uzun süre biz yaşayacağız.
Toplantıda dile getirilen görüşlerden hareketle ortaya çıkan iki felsefi problemi açıklayınız.
Hüseyin Amca'nın görüşünü dikkate alarak insan-çevre ilişkisinin yalnızca ekonomik bir ilişki olmadığını açıklayınız. Açıklamanızı kendi yakın çevrenizden bir örnekle destekleyiniz.
Projeye karar verecek kurulun kararını vermeden önce yanıtlaması gereken iki felsefi soru yazınız. Bu sorulardan birine verdiğiniz gerekçeli cevapla kurulun nasıl bir yol izlemesi gerektiğini değerlendiriniz.
Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımıdır; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.