Teknoloji ile ilgili felsefi soru ve problemleri anlayabilme
2. ÜNİTE: TEKNOLOJİ VE HAYAT · Teknoloji ve İnsan Hayatı Teknoloji Bağlamında Ontolojik Problemler (Ontolojik Anlam Kaybı, Yabancılaşma) Teknoloji Bağlamında Aksiyolojik Problemler (Güvenlik Sorunları, Değerlerin Tahribatı, Ahlaki Eylemin İmkânı)
Ayşe'nin bir günü:
Sabah telefonunun alarmıyla uyanan Ayşe, kahvaltıda sosyal medyada arkadaşlarının paylaşımlarına bakar. Okula giderken otobüsün kaç dakika sonra geleceğini uygulamadan öğrenir. Akşam, başka bir şehirde yaşayan babaannesiyle görüntülü konuşur; babaannesi "Sanki yanımdasın kızım." der. Gece yatmadan önce ekran süresi raporuna bakan Ayşe, günde altı saatini telefonda geçirdiğini görür ve şaşırır. Kendi kendine "Telefonu ben mi kullanıyorum, yoksa telefon mu beni?" diye sorar.
Ayşe'nin felsefe öğretmeni, teknolojiyi "insanın bir amaca ulaşmak için ürettiği araç ve yöntemlerin bütünü" olarak tanımlamış ve kavramın kökeninde Yunanca tekhne (zanaat, ustalık bilgisi) sözcüğü bulunduğunu söylemiştir.
Ayşe'nin gününden hareketle teknoloji ile ilgili iki felsefi soru yazınız ve her sorunun metindeki hangi duruma dayandığını belirtiniz.
Ayşe'nin "Telefonu ben mi kullanıyorum, yoksa telefon mu beni?" sorusunu, öğretmenin yaptığı tanımla ilişkilendirerek değerlendiriniz.
Durum A: Yusuf Usta, gençliğinde sandalyeleri ağacın seçiminden son cilaya kadar kendi elleriyle yapardı. Şimdi büyük bir mobilya fabrikasında, binlerce sandalyenin yalnızca bacak vidalarını sıkan makinenin düğmesine basıyor. "Ürettiğim sandalyelerin hiçbirinde kendimden bir iz göremiyorum." diyor.
Durum B: Bir köyün yanından akan nehir, köylüler için yıllarca çocukluk anılarının, eski değirmenin ve yaz akşamlarının yeriydi. Şimdi nehirle ilgili toplantılarda yalnızca "kaç megavat elektrik üretilebileceği" konuşuluyor.
Durum C: Bir aile her akşam aynı sofrada oturuyor ama herkes kendi ekranına bakıyor. Bayramlarda akrabalara gidilmiyor; herkese aynı tebrik mesajı toplu olarak gönderiliyor.
Her durumu teknoloji bağlamındaki ontolojik problemlerden hangisiyle (ontolojik anlam kaybı, yabancılaşma) ilişkilendirdiğinizi gerekçesiyle belirtiniz.
Bu problemlerden birini kendi yaşamınızdan ya da yakın çevrenizden bir örnekle ilişkilendiriniz. Teknolojinin bu olumsuz etkisiyle baş etmek için neler yapılabileceğini gerekçesiyle değerlendiriniz.
Durum 1: Bir okul, öğrencilerin okula giriş ve çıkışlarını yüz tanıma sistemiyle kaydetmeye başlar. Kayıtlar, sistemi kuran özel bir şirketin sunucularında saklanır. Bir süre sonra bu şirketin sunucularına yetkisiz kişilerin eriştiği haberi çıkar.
Durum 2: Okul bahçesinde ayağı kayıp düşen bir öğrenciye yardım etmek yerine birkaç kişi onu videoya çeker. Video, "beğeni" toplamak amacıyla sosyal medyada paylaşılır.
Durum 3: Sürücüsüz bir aracın yazılımı, kaçınılmaz bir kaza anında aracın hangi yöne direksiyon kıracağını kendisi hesaplamaktadır. Böyle bir kazada bir yaya yaralanır. Yaralanan yayanın ailesi "Bu kararı kim verdi? Sorumlu kim?" diye sorar.
Her durumu teknoloji bağlamındaki aksiyolojik problemlerden hangisiyle (güvenlik sorunları, değerlerin tahribatı, ahlaki eylemin imkânı) ilişkilendirdiğinizi gerekçesiyle belirtiniz.
Durum 3'te ortaya çıkan felsefi problemi bir soru biçiminde ifade ediniz. Bu problemin ortaya çıkış nedenini ve insan hayatına olası bir etkisini açıklayınız.
Durum 1'den hareketle teknoloji kullanırken kişisel verilerinizi korumak için alabileceğiniz iki somut önlemi yazınız. Bu önlemlerin neden önemli olduğunu mahremiyet kavramıyla ilişkilendirerek açıklayınız.
Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımıdır; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.