Ay’ın özellikleri, dönme ve dolanma hareketleri ile ilgili bilimsel çıkarım yapabilme
1. ÜNİTE: GÖKYÜZÜNDEKİ KOMŞULARIMIZ VE BİZ · Gökyüzündeki Komşumuz: Ay
Elif, Ay ile ilgili okuduklarından aşağıdaki bilgi kartlarını hazırlamıştır. Ancak kartların bazılarında yanlış bilgi vardır.
| Kart | Bilgi |
|---|---|
| 1 | Ay, kendi ışığını üreten bir gök cismidir. |
| 2 | Ay, Dünya'nın tek doğal uydusudur. |
| 3 | Ay'ın yüzeyinde krater adı verilen çok sayıda çukur bulunur. |
| 4 | Ay'da, Dünya'daki gibi bir hava tabakası (atmosfer) vardır. |
| 5 | Ay, hem kendi ekseni etrafında döner hem de Dünya etrafında dolanır. |
Yanlış bilgi içeren kartların numaralarını yazınız ve bu kartlardaki bilgileri doğru hâle getiriniz.
Uzaydan, Dünya'nın kuzey kutbunun yukarısından bakıldığını düşününüz. Ay'ın kendi ekseni etrafındaki dönme hareketinin ve Dünya etrafındaki dolanma hareketinin yönünü saatin dönme yönüne göre belirtiniz.
Ali, Ay ve Dünya ile ilgili güvenilir kaynaklardan topladığı verileri aşağıdaki tabloya kaydetmiştir.
| Özellik | Dünya | Ay |
|---|---|---|
| Kendi ekseni etrafında bir tam dönme süresi | 1 gün (24 saat) | Yaklaşık 27 gün 8 saat |
| Bir tam dolanma süresi | Güneş etrafında yaklaşık 365 gün 6 saat | Dünya etrafında yaklaşık 27 gün 8 saat |
| Hava tabakası (atmosfer) | Var | Yok |
| Yüzeyde sıvı hâlde su | Var | Yok (kutuplardaki bazı kraterlerde buz hâlinde su bulunduğu belirlenmiştir.) |
Ay'ın dönme ve dolanma süreleri arasındaki ilişkiyi belirtiniz. Bu ilişkiden yararlanarak Dünya'dan bakıldığında Ay'ın hep aynı yüzünün görülmesinin nedenini açıklayınız.
Astronotların Ay yüzeyinde bıraktığı ayak izlerinin uzun yıllar boyunca bozulmadan kalabileceği düşünülmektedir. Tablodaki verileri kullanarak bu durumun nedenine ilişkin bir çıkarım yazınız.
Ali'nin arkadaşı "Ay, kendi ekseni etrafındaki bir tam dönüşünü Dünya'dan daha kısa sürede tamamlar." demiştir. Bu ifadeyi tablodaki verilere göre değerlendiriniz.
Fen bilimleri dersinde rol oyunu yapılmaktadır. Zeynep sınıfın ortasında durarak Dünya'yı, Can ise Ay'ı temsil etmektedir. İki denemenin üstten görünüşü şekilde verilmiştir.
- 1. deneme: Can, Zeynep'in etrafında bir tam tur yürür. Yürürken yüzünü sürekli Zeynep'e dönük tutar.
- 2. deneme: Can, Zeynep'in etrafında yine bir tam tur yürür. Bu kez yüzünü sürekli sınıfın kapısına dönük tutar; yani kendi etrafında hiç dönmez.
- denemede Can, Zeynep'in etrafında bir tur attığında kendi etrafında kaç tur dönmüş olur? Zeynep bu deneme boyunca Can'ın sırtını görebilir mi? Bu denemenin Ay'ın hangi özelliğini temsil ettiğini açıklayınız.
- denemede Zeynep, tur boyunca Can'ın hangi taraflarını görür? Gerçekte Ay kendi ekseni etrafında hiç dönmeseydi Dünya'dan Ay'ın görünen yüzü ile ilgili ne gözlenirdi? Açıklayınız.
Ay'ın Dünya'dan görülmeyen yüzü bazı kişilerce "hiç ışık almayan karanlık yüz" olarak adlandırılmaktadır. Bu düşüncenin doğru olup olmadığını Ay'ın dönme hareketini kullanarak gerekçesiyle açıklayınız.
Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımıdır; senaryo yazılısında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.