Ay’ın evrelerini temsil eden bilimsel model oluşturabilme
1. ÜNİTE: GÖKYÜZÜNDEKİ KOMŞULARIMIZ VE BİZ · Gökyüzündeki Komşumuz: Ay
Karartılmış bir sınıfta bir model hazırlanmıştır. Modelde masadaki lamba Güneş'i, Mert'in elinde tuttuğu beyaz top Ay'ı, Mert'in başı ise Dünya'yı temsil etmektedir. Mert topu kolunu uzatarak başının biraz yukarısında tutmaktadır; böylece lambanın ışığı topa her konumda ulaşabilmektedir. Modelin iki konumu şekilde gösterilmiştir.
- 1. konum: Mert lambaya doğru bakmaktadır ve top, Mert ile lamba arasındadır.
- 2. konum: Mert'in sırtı lambaya dönüktür ve top, lambanın tam karşı tarafındadır.
Mert'in 1. ve 2. konumda topta gördüğü görünümler Ay'ın hangi evrelerini temsil eder? Yazınız.
Bu modelden yararlanarak Ay'ın evrelerinin nasıl oluştuğunu açıklayınız.
Ayşe, Türkiye'de yaşamaktadır. Bir ay boyunca belirli günlerde Ay'ı gözlemlemiş ve gözlemlerini aşağıdaki tabloya kaydetmiş, Ay'ın görünümlerini de şekildeki gibi çizmiştir.
| Gözlem günü | Ay'ın görünümü |
|---|---|
| 1. gün | Ay görülmedi. |
| 4. gün | Sağ kenarında ince, kavisli bir aydınlık şerit |
| 8. gün | Sağ yarısı aydınlık |
| 15. gün | Tamamı aydınlık daire |
| 22. gün | Sol yarısı aydınlık |
| 26. gün | Sol kenarında ince, kavisli bir aydınlık şerit |
Ayşe, gözlemlerinden önce yalnızca dört çizimden oluşan bir model hazırlamıştı: Yeni Ay, İlk Dördün, Dolunay ve Son Dördün.
8., 15. ve 22. gündeki görünümlere karşılık gelen Ay evrelerinin adlarını yazınız.
Ayşe, Dolunay evresini yeniden görmek istemektedir. Ay'ın evrelerinin tekrarlanma süresini belirterek Dolunay'ın yaklaşık olarak gözlemin kaçıncı gününde yeniden görüleceğini tahmin ediniz.
- ve 26. gün gözlemlerini dikkate alarak Ayşe'nin dört çizimli modelini nasıl yenilemesi gerektiğini açıklayınız.
Emre, Ay'ın evrelerini açıklamak için şu modeli önermiştir:
"Ay'ın evreleri, Dünya'nın gölgesinin Ay'ın üzerine düşmesiyle oluşur. Gölge Ay'ın ne kadarını örterse Ay'ın o kadarı karanlık görünür."
Öğretmeni Emre'ye aşağıdaki iki kanıtı vermiş ve kanıtlardaki konumları şekildeki gibi göstermiştir:
- Kanıt 1: Dolunay evresinde Güneş, Dünya ve Ay yaklaşık olarak aynı doğrultudadır ve Dünya, Güneş ile Ay'ın arasında bulunur.
- Kanıt 2: Yeni Ay evresinde Ay, Güneş ile Dünya'nın arasında bulunur.
İki kanıtı kullanarak Emre'nin modelinin Ay'ın evrelerini neden doğru açıklayamadığını açıklayınız.
Emre'nin modelini yenilemek için evrelerin oluşumunu doğru açıklayan bir model öneriniz. Kullanılacak malzemeleri, her malzemenin neyi temsil ettiğini, malzemelerin nasıl hareket ettirileceğini ve modelde ne gözleneceğini yazınız.
Dünya'dan Yeni Ay evresi görüldüğü bir günde, uzayda Güneş ile Ay'ın arasında bulunan bir astronot Ay'a bakmaktadır. Astronot Ay'ı nasıl görür? Gerekçesiyle yazınız.
Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımıdır; senaryo yazılısında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.