Güneş ve Ay tutulması ile ilgili bilimsel çıkarım yapabilme
1. ÜNİTE: GÜNEŞ SİSTEMİ · Güneş ve Ay Tutulmaları
Bir haber sitesinde şu bilgi yer almıştır:
"Bugün öğle saatlerinde ülkemizin bazı bölgelerinde Güneş'in bir kısmı kısa bir süre için karardı."
Haberde anlatılan olay hangi tutulmadır? Bu tutulma sırasında Güneş, Dünya ve Ay'ın nasıl sıralandığını yazınız.
Bu tutulma sırasında Ay hangi evrededir? Bu tutulmanın neden gündüz gözlendiğini açıklayınız.
Kerem, Güneş ve Ay tutulmaları hakkında topladığı bilgileri bir tabloya kaydetmek istemektedir.
| Ölçüt | Güneş tutulması | Ay tutulması |
|---|---|---|
| 1. Güneş, Dünya ve Ay'ın sıralanışı | ||
| 2. Hangi gök cisminin gölgesinin nereye düştüğü | ||
| 3. Tutulma sırasında Ay'ın evresi | ||
| 4. Gözlendiği zaman (gündüz/gece) | ||
| 5. Gözlenebildiği bölge |
Tablodaki boş hücreleri doldurunuz.
Kerem, "Ay tutulmasını izlerken de mutlaka özel tutulma gözlüğü takmalıyız." demiştir. Bu ifadeyi Güneş tutulmasındaki güvenlik kuralıyla karşılaştırarak değerlendiriniz.
Selin, bir yıl boyunca gökyüzü olaylarını takip etmiştir. O yıl 12 kez Dolunay ve 12 kez Yeni Ay evresi gerçekleştiği hâlde yalnızca birkaç kez Güneş tutulması ve Ay tutulması yaşandığını fark etmiştir. Araştırmasında şu bilgiye ulaşmıştır:
Ay'ın Dünya etrafında dolandığı yol (yörünge), Dünya'nın Güneş etrafında dolandığı yolun düzlemine göre yaklaşık 5 derece eğiktir.
Bu bilgi şekilde yandan görünüşle gösterilmiştir (açı, daha kolay görülmesi için büyütülerek çizilmiştir).
Selin ayrıca iki haber bulmuştur:
- Haber 1: "Dün gece Türkiye'den izlenen tam Ay tutulması, aynı saatlerde gündüzü yaşayan ülkelerden izlenemedi."
- Haber 2: "Bugün öğle saatlerinde gerçekleşen tam Güneş tutulması, Türkiye'nin bütün illerinden aynı anda tam olarak izlendi."
Selin'in ulaştığı bilgiyi kullanarak her Dolunay'da Ay tutulması, her Yeni Ay'da Güneş tutulması gerçekleşmemesinin nedenini açıklayınız.
İki haberi tutulmaların nitelikleri açısından değerlendiriniz. Hangi haberin bilimsel bilgilerle uyumlu, hangisinin uyumsuz olduğunu gerekçesiyle yazınız.
Bir öğrenci, "İlk Dördün evresindeyken Ay tutulması izledim." demiştir. Bu ifadenin mümkün olup olmadığını gerekçesiyle açıklayınız.
Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımıdır; senaryo yazılısında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.