Uzay araştırmalarının yol açabileceği problemleri çözebilme
1. ÜNİTE: UZAY ÇAĞI · Türkiye ve Uzay Araştırmaları
Bir bilim dergisinde şu bilgi yer almaktadır:
"Görevini tamamlamış uydular, uzaya araç fırlatılırken ayrılan roket parçaları ve çarpışmalar sonucu oluşan küçük metal parçacıklar, Dünya'nın etrafında çok yüksek süratle dolanmaya devam etmektedir."
Metinde anlatılan problemin adını ve bu problemi oluşturan iki kaynağı yazınız.
Bu problemin yol açabileceği iki olumsuz sonucu açıklayınız.
Aşağıdaki tabloda Dünya etrafındaki yörüngelerde izlenen uzay çöpü sayısının yıllara göre değişimi temsilî olarak verilmiştir.
| Yıl | İzlenen uzay çöpü sayısı (temsilî) |
|---|---|
| 1980 | 5 000 |
| 2000 | 9 000 |
| 2020 | 20 000 |
Uzmanlar, iki uzay aracı ya da parça çarpıştığında çok sayıda yeni küçük parçanın oluştuğunu belirtmektedir.
Tablodaki değişimi özetleyiniz. Bu değişim devam ederse gelecekte neler olabileceğine ilişkin veriye dayalı bir tahminde bulununuz.
Bu problemin çözümüne yönelik iki öneri yazınız. Önerilerinizden birinin uygulanabilirliğini değerlendiriniz.
Uzmanların verdiği bilgiyi kullanarak uzay çöpü sayısının neden giderek daha hızlı artabileceğini açıklayınız.
Bir ülkenin uzay ajansı, görev süresi dolacak uydular için üç öneriyi tartışmaktadır:
- Öneri 1: Görevi biten uydular, kalan yakıtlarıyla Dünya atmosferine yönlendirilsin ve atmosferde yanarak yok olsun.
- Öneri 2: Uzaydaki bütün çöpler bir yıl içinde dev bir ağla toplanıp Dünya'ya getirilsin.
- Öneri 3: Görevi bitecek uydular, aktif olarak kullanılan yörüngelerin dışında, onlardan daha yüksekte bulunan "mezarlık yörüngesi" adı verilen bir yörüngeye taşınsın.
Öneri 1 ve Öneri 3 şekilde temsilî olarak gösterilmiştir. Uzmanlar şu bilgileri vermiştir:
- Atmosfere giren büyük parçaların tamamı yanmayabilir; bazı parçalar yeryüzüne ulaşabilir.
- Uzay çöpleri farklı yüksekliklerde, farklı yönlerde ve çok yüksek süratle hareket etmektedir.
- Mezarlık yörüngesine taşınan uydular uzayda kalmaya devam eder.
Her öneriyi uzmanların verdiği bilgileri kullanarak bir olumlu ve bir olumsuz yönüyle değerlendiriniz.
Sizce hangi öneri daha uygulanabilirdir? Gerekçesiyle açıklayınız. Ayrıca problemin çözümüne katkı sağlayacak kendi önerinizi yazınız.
Öneri 1'in insanlar için daha güvenli hâle getirilmesi amacıyla bir iyileştirme öneriniz ve önerinizin hangi riski azalttığını açıklayınız.
Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımıdır; senaryo yazılısında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.