Kimya biliminin günlük hayata katkısına ilişkin bilimsel çıkarım yapabilme
ETKİLEŞİM · Kimya Hayattır
Elif, mutfak ve banyoda kullanılan bazı ürünlerin etiketlerini inceleyerek aşağıdaki tabloyu hazırlamıştır.
| Ürün | Etikette yer alan bilgi | Elif'in gözlemi |
|---|---|---|
| Florürlü diş macunu | Sodyum florür içerir. | Ambalajda "diş çürümesine karşı korur" ifadesi var. |
| Yapışmaz tava | Yüzeyi politetrafloroetilen (PTFE) ile kaplanmıştır. | Yumurta pişirilirken tavaya yapışmadı. |
| Ambalaj içindeki küçük paket | Silika jel; "Nem çekicidir, yenmez." uyarısı | Paket, ayakkabı kutusunun içinden çıktı. |
Tablodaki üç ürünün her biri için ürünü kullanışlı kılan niteliği ve bu niteliğin günlük hayata katkısını birer cümleyle açıklayınız.
PTFE gibi uzun zincirli maddelerin üretimini ve diş macunundaki sodyum florür miktarının belirlenmesini inceleyen kimya alt disiplinlerinin adlarını yazınız.
Kerem, sabun ile sentetik deterjanın temizleme niteliklerini karşılaştırmak için dört deney tüpüne eşit hacimde su ve eşit miktarda temizleyici koymuş, tüpleri aynı süre çalkalamıştır; sonuçlar tabloda verilmiştir. Sert su, içinde çözünmüş kalsiyum () ve magnezyum () iyonları fazla olan sudur.
| Tüp | Su türü | Temizleyici | Köpük yüksekliği (cm) | Gözlem |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Saf su | Sabun | 4,0 | Berrak |
| 2 | Sert su | Sabun | 0,5 | Beyaz bulanıklık ve çökelti |
| 3 | Saf su | Deterjan | 4,2 | Berrak |
| 4 | Sert su | Deterjan | 3,8 | Berrak |
1 ve 2 numaralı tüpler arasında değiştirilen değişkeni yazınız ve bu değişikliğin sabunun niteliğinde oluşturduğu farkı verilere dayanarak açıklayınız.
Suyu sert olan bir bölgede çamaşır yıkamak için hangi temizleyicinin daha etkili olacağını verilere dayanarak gerekçesiyle yazınız.
Bu deneyden yola çıkarak sentetik deterjanların geliştirilmesinin günlük hayata bir katkısını ve deterjanların bilinçsiz kullanımının çevreye olası bir zararını açıklayınız.
Bir kasabada şebeke suyunun mikroplardan arındırılması için 2021 yılının başından itibaren suya kontrollü miktarda klor bileşiği eklenmeye (klorlama) başlanmıştır. Aşağıdaki kurgusal tabloda kasabada suyla bulaşan ishal vakalarının sayısı verilmiştir.
| Yıl | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 |
|---|---|---|---|---|
| Her 1000 kişide görülen vaka sayısı | 38 | 35 | 12 | 9 |
Kasabada yaşayan Hasan Bey sosyal medyada şu paylaşımı yapmıştır: "Suya kimyasal katıyorlar. Eskiden su doğaldı, hiç kimyasal içermezdi ve daha sağlıklıydı."
Tablodaki verileri yorumlayınız. Bu verilerin klorlamanın vaka sayısını azalttığını tek başına kesin olarak kanıtlayıp kanıtlamadığını gerekçesiyle açıklayınız.
Hasan Bey'in paylaşımındaki iddiaları kimya bilimi açısından değerlendiriniz.
Kimya biliminin insan sağlığına katkı sağladığı, su arıtma dışında iki örnek yazınız. Bu örneklerden birinde kimyasal maddenin bilinçsiz kullanımının yol açabileceği bir sorunu belirtiniz.
Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımıdır; senaryo yazılısında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.