9. sınıf Kimya · 1. dönem 1. yazılı · KİM.9.1.5

Elektronların atom orbitallerine yerleşimine ilişkin tümevarımsal akıl yürütebilme

ETKİLEŞİM · Atomdan Periyodik Tabloya

1.KolayElektron dizilimi yazma10 puan

Oksijen atomunun atom numarası 8, alüminyum atomunun atom numarası 13'tür. Orbitallerin bağıl enerji sıralaması aşağıda verilmiştir:

$1s < 2s < 2p < 3s < 3p < 4s$

1.a

$\mathrm{_8O}$ ve $\mathrm{_{13}Al}$ atomlarının elektron dizilimlerini yazınız. Alüminyum atomunun değerlik (valans) elektron sayısını belirtiniz.

6 p

1.b

Oksijen atomunun $2p$ orbitallerindeki elektronları orbital şemasıyla (kutu ve oklarla) gösteriniz ve eşleşmemiş (yarı dolu orbitaldeki) elektron sayısını yazınız. Yerleşimde hangi kurala uyduğunuzu belirtiniz.

4 p

2.OrtaElektron dizilim ilkelerine ulaşma12 puan

Aşağıdaki tabloda bazı atomların elektron dizilimleri ve $2p$ orbital şemaları verilmiştir.

Atom	Elektron dizilimi	$2p$ orbital şeması
$\mathrm{_5B}$	$1s^2\,2s^2\,2p^1$	[↑] [ ] [ ]
$\mathrm{_6C}$	$1s^2\,2s^2\,2p^2$	[↑] [↑] [ ]
$\mathrm{_7N}$	$1s^2\,2s^2\,2p^3$	[↑] [↑] [↑]
$\mathrm{_8O}$	$1s^2\,2s^2\,2p^4$	[↑↓] [↑] [↑]
$\mathrm{_{10}Ne}$	$1s^2\,2s^2\,2p^6$	[↑↓] [↑↓] [↑↓]

2.a

C, N ve O atomlarının orbital şemalarını karşılaştırarak elektronların eş enerjili orbitallere yerleşimindeki örüntüyü bulunuz ve bu örüntüden bir genelleme yapınız. Genellemenin adını yazınız.

4 p

2.b

Tablodaki orbital şemalarına göre bir orbitalde en fazla kaç elektron bulunabildiğini ve bu elektronların spinleri hakkında yapılabilecek genellemeyi yazınız. $2p$ alt katmanında en fazla kaç elektron bulunabileceğini gerekçesiyle belirtiniz.

4 p

2.c

Bir öğrenci $\mathrm{_7N}$ atomunun temel hâl elektron dizilimini $1s^2\,2s^2\,2p^2\,3s^1$ şeklinde yazmıştır. Bu dizilimde hangi ilkenin ihlal edildiğini açıklayınız ve doğru dizilimi yazınız.

4 p

3.ZorKüresel simetri ve kararlılık13 puan

Aşağıda bazı atomların atom numaraları verilmiştir:

$\mathrm{_{15}P}$ , $\mathrm{_{17}Cl}$ , $\mathrm{_{25}Mn}$ , $\mathrm{_{26}Fe}$ , $\mathrm{_{30}Zn}$

Orbitallerin bağıl enerji sıralaması: $1s < 2s < 2p < 3s < 3p < 4s < 3d < 4p$

Bilgi: Elektron diziliminin son alt katmanı yarı dolu ( $s^1$ , $p^3$ , $d^5$ ) ya da tam dolu ( $s^2$ , $p^6$ , $d^{10}$ ) olan atomlar küresel simetri özelliği gösterir ve bu durum atoma ek kararlılık kazandırır.

3.a

$\mathrm{_{25}Mn}$ ve $\mathrm{_{26}Fe}$ atomlarının elektron dizilimlerini yazınız.

4 p

3.b

Verilen beş atomdan hangilerinin küresel simetri özelliği gösterdiğini elektron dizilimlerine dayanarak gerekçesiyle belirtiniz.

5 p

3.c

$\mathrm{_{26}Fe}$ atomunun $3d$ orbitallerine elektron yerleşimini orbital şemasıyla gösteriniz ve Fe ile P atomlarının eşleşmemiş elektron sayılarını karşılaştırınız. Kullandığınız ilkeleri belirtiniz.

4 p

Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımıdır; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.

Bu konunun geçtiği senaryo kâğıtları

Senaryo 1: 1 soru Senaryo 2: 1 soru Senaryo 5: 1 soru