İslam medeniyetinde bilim ve düşüncenin gelişim sürecini değerlendirir.

İslam medeniyetinde bilim ve düşüncenin gelişimine dair bazı bilgiler:

• Hz. Peygamber dönemi: Bedir Savaşı’nda esir alınan ve okuma yazma bilen bazı kişilerin, fidye yerine Müslüman çocuklara okuma yazma öğretmeleri karşılığında serbest bırakıldığı rivayet edilir. Mescid-i Nebevi’nin yanındaki Suffe, düzenli eğitim yapılan bir yer olmuştur.
• Abbasiler dönemi: Bağdat’taki Beytülhikme çevresinde Yunanca, Süryanice, Farsça ve Hintçe birçok eser Arapçaya çevrilmiştir.
• Selçuklular dönemi: Vezir Nizâmülmülk, Nizamiye Medreselerini kurdurmuştur.
• Osmanlılar dönemi: Fatih Sultan Mehmed, İstanbul’da Sahn-ı Seman Medreselerini yaptırmıştır.

Bir tarihçinin İslam medeniyetinde bilimin gelişimine dair notlarından:

“Kur’an-ı Kerim’in okumayı, düşünmeyi ve evreni incelemeyi teşvik etmesi Müslümanları ilme yöneltmiştir. Fetihlerle birlikte farklı kültürlerle tanışılmış, kâğıt üretiminin yaygınlaşması kitap çoğaltmayı kolaylaştırmıştır. Halifeler ve devlet adamları bilginleri desteklemiş, vakıflar medreselerin ve kütüphanelerin sürekliliğini sağlamıştır. Örneğin Hristiyan bir hekim ve tercüman olan Huneyn b. İshak, Abbasi Bağdat’ında Yunanca tıp ve felsefe eserlerini Arapçaya çeviren en önemli isimlerden biri olmuştur.”

Aşağıdaki iki metni okuyunuz:

Metin 1 (Gelişim dönemi): Abbasiler döneminde Bağdat; tercüme faaliyetleri, kütüphaneleri ve farklı görüşlerin tartışıldığı ilim meclisleriyle bilimin merkezlerinden biri hâline gelmiştir. Medreselerde Kur’an, hadis ve fıkıh gibi ilimlerin yanında matematik, astronomi ve tıp gibi ilimlerle de ilgilenilmiştir.

Metin 2 (Duraklama süreci): 1258’de Moğolların Bağdat’ı ele geçirmesiyle şehir büyük tahribata uğramış, kütüphaneler zarar görmüştür. Sonraki yüzyıllarda bazı medreselerde akli ilimlere gereken önemin verilmediği, ezberci ve taklitçi bir anlayışın yaygınlaştığı yönünde eleştiriler dile getirilmiştir. Osmanlı düşünürü Kâtip Çelebi de eserlerinde akli ilimlerin ihmal edildiğini ileri sürerek bu durumu eleştirmiştir. Arap harfleriyle basılan kitaplar için Osmanlı’da matbaanın Müslümanlar tarafından kullanılması ise ancak 18. yüzyılda İbrahim Müteferrika ile başlamıştır.