Evrendeki mükemmel düzene ilişkin akıl yürütebilme
ALLAH İNANCI · Evrendeki Mükemmel Düzen
Elif, fen bilimleri dersinde başladığı gözlem defterine iki hafta boyunca şu notları yazdı:
| Gözlem | Elif'in notu |
|---|---|
| 1 | Güneş her sabah doğu tarafından doğdu, akşam batı tarafından battı. |
| 2 | Her gün gündüzün ardından gece, gecenin ardından yine gündüz geldi. |
| 3 | Ay'ın görünüşü her akşam biraz değişti; ince bir hilalden giderek büyüdü. |
| 4 | Yağmurdan sonra oluşan su birikintileri güneşli günlerde kurudu, birkaç gün sonra yeniden yağmur yağdı. |
Elif'in gözlemlerinde tekrar eden iki örüntüyü yazınız.
Bu gözlemlerden hareketle evrendeki işleyişle ilgili bir genelleme yapınız ve bu genellemeyi gözlemlerden biriyle destekleyiniz.
Fen bilimleri dersinde öğrendiklerini din kültürü ve ahlak bilgisi dersine taşıyan Kerem, sınıfa şu bilgileri getirdi:
- Dünya, kendi ekseni etrafında yaklaşık 24 saatte bir tur döner. Bu sırada Güneş'e dönük olan tarafta gündüz, diğer tarafta gece yaşanır.
- Dünya, Güneş'in etrafındaki turunu yaklaşık 365 gün 6 saatte tamamlar. Bu süreye bir yıl denir.
- Ay, Dünya'nın etrafında dolanır; Ay'ın evreleri yaklaşık bir ayda bir tekrar eder.
Öğretmen de konuyla ilgili şu ayet mealini okudu:
“Ne güneş aya yetişebilir, ne de gece gündüzü geçebilir. Her biri bir yörüngede yüzmektedir.” (Yâsîn suresi, 40. ayet)
Kerem'in getirdiği bilgilerden iki doğa olayını seçerek her birinin hangi düzenli hareketten kaynaklandığını açıklayınız.
Dünya'nın kendi etrafındaki dönüşü bazen hızlanıp bazen yavaşlayan, düzensiz bir hareket olsaydı gece ve gündüz nasıl etkilenirdi? Akıl yürüterek yazınız.
Ayet meali ile Kerem'in getirdiği bilgiler arasındaki ortak mesajı yazınız.
Din kültürü ve ahlak bilgisi dersinde öğrenciler gruplara ayrıldı ve her grup bir gözlem kartı hazırladı:
Kart 1 – İnsan bedeni: Kalbimiz biz uyurken de durmadan, belirli bir ritimle atar. Hava ısındığında terleriz; ter buharlaşırken vücudumuz serinler ve vücut sıcaklığımız dengede kalır.
Kart 2 – Bal arıları: Bal arıları peteklerini birbirine eş altıgen gözlerden örer. Çiçekten çiçeğe konarken çiçek tozlarını taşır ve bitkilerin meyve vermesine yardımcı olur.
Kart 3 – Ay: Ay, Dünya'nın etrafında dolanır. Hilal, ilk dördün, dolunay ve son dördün gibi evreler yaklaşık bir ayda bir aynı sırayla tekrar eder.
Kartları inceleyen Can, “Bunların hepsi kendiliğinden, tesadüfen olmuş şeyler. Bir düzen aramaya gerek yok.” dedi.
Her karttan evrendeki düzeni gösteren birer örüntü belirleyiniz.
Üç karttaki örüntülerden yararlanarak evrendeki düzenle ilgili bir genelleme yapınız.
Can'ın görüşünü, kartlardaki örüntülerden yararlanarak akıl yürütmeyle değerlendiriniz.
Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımıdır; senaryo yazılısında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.