İnsanın ilmi, iradesi, sorumluluğu ile kader arasında ilişki kurar.
KADER İNANCI · İnsanın İradesi ve Kader
Aşağıda Deniz'in hayatıyla ilgili bazı durumlar verilmiştir:
- Deniz'in hangi ülkede doğduğu
- Deniz'in göz renginin kahverengi olması
- Deniz'in sınava düzenli çalışıp çalışmaması
- Deniz'in arkadaşına doğruyu söyleyip söylememesi
- Deniz'in anne ve babasının kim olduğu
- Deniz'in boş zamanını kitap okuyarak mı yoksa saatlerce ekran başında mı geçireceği
Durumları Deniz'in iradesi dâhilinde olanlar ve iradesi dışında olanlar olarak sınıflandırınız.
Deniz'in bu durumların hangilerinden sorumlu olduğunu gerekçesiyle açıklayınız.
Öğretmen, irade kavramını şöyle açıkladı: Küllî irade, Allah'ın (c.c.) sınırsız ve mutlak iradesidir. Cüzî irade ise Allah'ın insana verdiği sınırlı seçme ve karar verme gücüdür. Ardından şu ayet meallerini okudu:
“...Artık dileyen iman etsin, dileyen inkâr etsin...” (Kehf suresi, 29. ayet)
“Allah hiçbir kimseyi, gücünün yetmediği bir şeyle yükümlü kılmaz...” (Bakara suresi, 286. ayet)
Öğretmen son olarak, dinî sorumluluk için kişinin akıllı olması ve ergenlik çağına girmiş olması gerektiğini hatırlattı.
Kehf suresi 29. ayetten hareketle cüzî irade ile sorumluluk arasındaki ilişkiyi açıklayınız.
Dinî sorumluluğun şartlarını yazınız ve bu şartları taşımadığı için dinî açıdan sorumlu tutulmayan kişilere iki örnek veriniz.
Bakara suresi 286. ayeti, hastalığı nedeniyle namazı ayakta kılamayan bir kişinin namazını oturarak kılabilmesi örneğiyle ilişkilendiriniz.
Matematik öğretmeni Ayşe Hanım, uzun süredir tanıdığı bir öğrencisinin hiç ders çalışmadığını gözlemledi ve “Bu gidişle sınavda başarısız olacak.” diye düşündü. Gerçekten de öğrenci sınava hazırlanmadığı için düşük not aldı.
Bu örneği anlatan din kültürü ve ahlak bilgisi öğretmeni şunu ekledi: “Allah'ın (c.c.) bilgisi, öğretmenin tahmininden farklı olarak sınırsızdır ve asla yanılmaz. Allah, olmuş ve olacak her şeyi bilir.”
Sınıftan Berk şöyle dedi: “Allah benim ne yapacağımı önceden biliyorsa ben o şeyi yapmak zorundayım. O hâlde yaptıklarımdan sorumlu değilim.”
“İnsan için ancak çalıştığı vardır.” (Necm suresi, 39. ayet)
Öğretmenin önceden bilmesi öğrencinin başarısız olmasının sebebi midir? Bu örneği Allah'ın (c.c.) ilmi ile insanın iradesi arasındaki ilişkiye uyarlayarak açıklayınız.
Berk'in görüşünü insanın iradesi ve sorumluluğu açısından değerlendiriniz.
Necm suresi 39. ayetten hareketle, kendi hayatınızdan seçtiğiniz bir karar örneği üzerinden ilim, irade ve sorumluluk arasındaki ilişkiyi açıklayınız.
Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımıdır; senaryo yazılısında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.