Mondros Ateşkes Antlaşması’nın imzalanması ve uygulanması karşısında Osmanlı yönetiminin, Mustafa Kemal’in ve halkın tutumunu analiz eder.
2. ÜNİTE: MİLLÎ UYANIŞ: BAĞIMSIZLIK YOLUNDA ATILAN ADIMLAR · 2. ÜNİTE: MİLLÎ UYANIŞ: BAĞIMSIZLIK YOLUNDA ATILAN ADIMLAR
Osmanlı Devleti, 30 Ekim 1918'de Mondros Ateşkes Antlaşması'nı imzalayarak Birinci Dünya Savaşı'ndan çekildi. Antlaşmanın bazı maddeleri şunlardır:
- A) İstanbul ve Çanakkale boğazları İtilaf donanmalarına açılacak, Boğazlardaki istihkâmları İtilaf kuvvetleri işgal edecek.
- B) Sınırların korunması ve iç güvenliğin sağlanması için gereken askerler dışında Osmanlı ordusu terhis edilecek.
- C) İtilaf Devletleri, güvenliklerini tehdit edecek bir durum ortaya çıkarsa herhangi bir stratejik noktayı işgal edebilecek.
- D) Demiryolları, telgraf ve haberleşme hatları İtilaf Devletlerinin denetimine bırakılacak.
Hangi madde İtilaf Devletlerine Osmanlı topraklarının herhangi bir yerini işgal etme imkânı vermektedir? Gerekçesiyle yazınız.
B ve D maddelerinin uygulanmasının Türk milletini nasıl etkileyeceğini açıklayınız.
Mondros Ateşkes Antlaşması imzalandıktan sonra farklı tutumlar ortaya çıktı (Şekil):
- Osmanlı yönetimi: Padişah ve İstanbul Hükûmeti, İtilaf Devletleriyle iyi geçinerek ve onların isteklerine uyarak devleti kurtarabileceğini düşündü. İşgallere karşı direniş gösterilmemesini istedi.
- Mustafa Kemal: Yıldırım Orduları Grubu Komutanı olarak antlaşmanın maddelerinin açık olmadığını ve ileride yeni işgallere yol açacağını hükûmete bildirdi. İngilizlerin İskenderun'a asker çıkarmak istemesine karşı çıktı ve gerekirse karşı konulacağını bildirdi. 13 Kasım 1918'de İstanbul'a geldiğinde İtilaf donanmasını görünce "Geldikleri gibi giderler." dedi.
- Halk: Yurdun çeşitli yerlerinde cemiyetler kurdu, mitingler düzenledi. Bugün Hatay'a bağlı olan Dörtyol'da Fransız işgaline karşı ilk silahlı direniş gösterildi.
Osmanlı yönetiminin, Mustafa Kemal'in ve halkın Mondros Ateşkes Antlaşması karşısındaki tutumlarını karşılaştırınız.
"Geldikleri gibi giderler." sözünden Mustafa Kemal'in bakış açısına ilişkin bir çıkarımda bulununuz.
Mondros Ateşkes Antlaşması'nın iki maddesi (24. maddede adı geçen vilayetler şekilde gösterilmiştir):
- 7. madde: İtilaf Devletleri, güvenliklerini tehdit edecek bir durum ortaya çıkarsa herhangi bir stratejik noktayı işgal edebilecek.
- 24. madde: Vilâyât-ı Sitte olarak adlandırılan altı ilde (Erzurum, Van, Bitlis, Diyarbakır, Mamuretülaziz/Elazığ, Sivas) karışıklık çıkarsa İtilaf Devletleri bu illerin herhangi bir bölümünü işgal edebilecek.
Antlaşmada ayrıca Osmanlı ordusunun terhis edilmesi, Boğazların İtilaf Devletlerine açılması, haberleşme ve ulaşımın İtilaf Devletlerinin denetimine bırakılması gibi maddeler de yer alıyordu.
- maddedeki ifadenin neden Türk milleti için büyük bir tehlike oluşturduğunu analiz ediniz.
- maddenin amacına ilişkin bir çıkarımda bulununuz.
"Mondros Ateşkes Antlaşması'nın maddeleri, Osmanlı Devleti'ni kendini savunamaz ve kendi topraklarında söz sahibi olamaz hâle getirmiştir." yargısını antlaşmanın maddelerine dayanarak değerlendiriniz.
Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımıdır; senaryo yazılısında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.