Türkistan’dan Türkiye’ye uzanan süreçte 1040-1299 yılları arasında meydana gelen önemli askerî mücadelelerin Türk tarihinin seyrine etkilerini karşılaştırabilme
1. ÜNİTE: TÜRKİSTAN’DAN TÜRKİYE’YE (1040-1299) · Türkistan’dan Türkiye’ye Uzanan Süreçte Meydana Gelen Önemli Askerî Mücadeleler
Aşağıda 1040-1299 yılları arasında yapılan bazı savaşlar karışık sırayla verilmiştir. Savaşların yapıldığı yerler şekilde gösterilmiştir.
| Savaş | Taraflar | Sonuç |
|---|---|---|
| Miryokefalon Savaşı (1176) | Türkiye Selçuklu Devleti – Bizans | Türkiye Selçuklu Devleti kazandı. |
| Dandanakan Savaşı (1040) | Selçuklular – Gazneliler | Selçuklular kazandı. |
| Kösedağ Savaşı (1243) | Türkiye Selçuklu Devleti – Moğollar | Moğollar kazandı. |
| Malazgirt Savaşı (1071) | Büyük Selçuklu Devleti – Bizans | Büyük Selçuklu Devleti kazandı. |
Savaşları kronolojik olarak sıralayınız ve her birinin hangi yüzyılda yapıldığını yazınız.
Tablodaki savaşlardan Türklerin Anadolu'ya yerleşmesi sürecini benzer yönde etkileyen iki savaşı belirleyiniz ve bu ortak etkiyi açıklayınız.
Aşağıdaki bilgi notları, 1040-1299 yılları arasındaki bazı askerî mücadelelerle ilgilidir:
- Dandanakan Savaşı (1040): Tuğrul ve Çağrı Beylerin yönettiği Selçuklular, Gazneli ordusunu yendi. Savaştan sonra toplanan kurultayda Tuğrul Bey hükümdar ilan edildi ve Büyük Selçuklu Devleti kuruldu.
- Pasinler Savaşı (1048): Selçuklular ile Bizans arasındaki ilk büyük savaştır. Selçuklular kazandı ve Anadolu'ya yapılan akınlar sürdü.
- Malazgirt Savaşı (1071): Sultan Alparslan, Bizans İmparatoru Romen Diyojen'i yendi. Bizans ordusundaki Türk kökenli Uz ve Peçenek askerlerinin Selçuklu tarafına geçtiği bilinmektedir. Savaştan sonra Anadolu'da Türk beylikleri kurulmaya başlandı.
- Kösedağ Savaşı (1243): Türkiye Selçuklu ordusu Moğollara yenildi. Türkiye Selçuklu Devleti Moğol hâkimiyetine girdi, merkezî otorite zayıfladı ve zamanla Anadolu'da yeni beylikler ortaya çıktı.
Dandanakan ve Malazgirt savaşlarının Türk tarihine etkilerini benzerlik ve farklılık açısından karşılaştırınız.
Kösedağ Savaşı'nın etkisini, Dandanakan ve Malazgirt savaşlarının etkileriyle karşılaştırarak farklı yönünü açıklayınız.
Pasinler ve Malazgirt savaşlarını Türk-Bizans ilişkileri açısından birbirine bağlayan özelliği yazınız.
Aşağıdaki iki görüş, bu soru için hazırlanmış kurgusal tarihçi görüşleridir:
- Tarihçi A: "Anadolu'nun Türk yurdu hâline gelmesinde asıl dönüm noktası Malazgirt Savaşı'dır. Bu zaferle Bizans savunması çöktü ve Türkler Anadolu'ya yerleşmeye başladı."
- Tarihçi B: "Malazgirt bir başlangıçtır; ancak Anadolu'nun Türk yurdu olduğu Miryokefalon Savaşı'yla kesinleşmiştir. Bu savaştan sonra Bizans, Türkleri Anadolu'dan çıkarma ümidini yitirmiş ve savunmaya çekilmiştir."
Bilgi notu (Şekil):
- Malazgirt Savaşı'ndan sonra Bizans, Avrupa'dan yardım istemiştir. Bu durum Haçlı Saldırılarının nedenlerinden biri olmuştur.
- I. Haçlı Saldırısı sırasında Türkiye Selçuklu Devleti'nin merkezi İznik, Haçlı ve Bizans kuvvetlerinin kuşatması sonucunda kaybedildi (1097); merkez Konya'ya taşındı. Haçlılar 1099'da Kudüs'ü aldı.
- Eyyubi Hükümdarı Selahaddin Eyyubi, 1187'de Hıttin Muharebesi'nde Haçlıları yendi ve aynı yıl Kudüs'ü yeniden fethetti.
Tarihçi A ve Tarihçi B'nin görüşlerini benzerlik ve farklılık açısından karşılaştırınız. Hangi görüşe daha çok katıldığınızı tarihsel kanıtlarla gerekçelendiriniz.
Malazgirt Savaşı, Haçlı Saldırıları ve Hıttin Muharebesi arasındaki neden-sonuç ilişkisini bilgi notundan yararlanarak açıklayınız.
Dandanakan Savaşı ile Kösedağ Savaşı'nın Türk tarihinin seyrine etkilerini karşılaştırarak bir yargıda bulununuz.
Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımıdır; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.