Osmanlı Devleti’nin 1683-1789 yılları arasındaki siyasi ve askerî mücadelelerini sonuçları açısından değerlendirebilme
1. ÜNİTE: DEĞİŞEN DÜNYADA OSMANLI (1683-1789) · Osmanlı Devleti’nin 1683-1789 Yılları Arasındaki Siyasi ve Askerî Mücadeleleri
1683'teki II. Viyana Kuşatması'nın başarısızlıkla sonuçlanmasının ardından Osmanlı Devleti uzun savaşlara girmiştir. Bu dönemde imzalanan bazı antlaşmalar aşağıdaki tabloda ve şekildeki zaman şeridinde verilmiştir:
| Antlaşma | Taraflar | Bazı maddeler |
|---|---|---|
| Karlofça (1699) | Osmanlı – Avusturya, Venedik, Lehistan | Macaristan'ın büyük bölümü ve Erdel Avusturya'ya, Mora ve Dalmaçya kıyıları Venedik'e, Podolya ve Ukrayna Lehistan'a bırakıldı. |
| Prut (1711) | Osmanlı – Rusya | Azak Kalesi Osmanlı Devleti'ne geri verildi. Rusya, İstanbul'da sürekli elçi bulunduramayacaktı. |
| Pasarofça (1718) | Osmanlı – Avusturya, Venedik | Mora Venedik'ten geri alınarak Osmanlı Devleti'nde kaldı. Belgrad ve Sırbistan'ın kuzeyi, Banat bölgesi ve Küçük Eflak Avusturya'ya bırakıldı. |
| Belgrad (1739) | Osmanlı – Avusturya, Rusya (Fransa'nın arabuluculuğuyla) | Belgrad, Sırbistan'ın kuzeyi ve Küçük Eflak Osmanlı Devleti'ne geri verildi. Rusya, Karadeniz'de donanma bulunduramayacaktı. |
| Küçük Kaynarca (1774) | Osmanlı – Rusya | Kırım'a bağımsızlık verildi; Kırım Müslümanları dinî bakımdan halifeye bağlı kalacaktı. Rus ticaret gemileri Boğazlardan serbestçe geçebilecekti. Rusya'ya savaş tazminatı ödenecekti. Rusya, İstanbul'da sürekli elçi bulundurabilecekti. |
Tablodaki antlaşmaları, sonuçları bakımından Osmanlı Devleti lehine kazanç sağlananlar ve toprak kaybedilenler şeklinde gruplandırınız. (Bir antlaşma her iki grupta da yer alabilir.)
Karlofça Antlaşması'nın Osmanlı Devleti açısından neden bir dönüm noktası kabul edildiğini açıklayınız.
Aşağıdaki tablo 1683-1789 yılları arasında imzalanan bazı antlaşmaları göstermektedir. Karlofça ve Küçük Kaynarca antlaşmalarında adı geçen yerler şekilde gösterilmiştir.
| Antlaşma | Taraflar | Bazı maddeler |
|---|---|---|
| Karlofça (1699) | Osmanlı – Avusturya, Venedik, Lehistan | Macaristan'ın büyük bölümü ve Erdel Avusturya'ya, Mora ve Dalmaçya kıyıları Venedik'e, Podolya ve Ukrayna Lehistan'a bırakıldı. |
| Prut (1711) | Osmanlı – Rusya | Azak Kalesi Osmanlı Devleti'ne geri verildi. Rusya, İstanbul'da sürekli elçi bulunduramayacaktı. |
| Pasarofça (1718) | Osmanlı – Avusturya, Venedik | Mora Venedik'ten geri alınarak Osmanlı Devleti'nde kaldı. Belgrad ve Sırbistan'ın kuzeyi, Banat bölgesi ve Küçük Eflak Avusturya'ya bırakıldı. |
| Belgrad (1739) | Osmanlı – Avusturya, Rusya (Fransa'nın arabuluculuğuyla) | Belgrad, Sırbistan'ın kuzeyi ve Küçük Eflak Osmanlı Devleti'ne geri verildi. Rusya, Karadeniz'de donanma bulunduramayacaktı. |
| Küçük Kaynarca (1774) | Osmanlı – Rusya | Kırım'a bağımsızlık verildi; Kırım Müslümanları dinî bakımdan halifeye bağlı kalacaktı. Rus ticaret gemileri Boğazlardan serbestçe geçebilecekti. Rusya'ya savaş tazminatı ödenecekti. Rusya, İstanbul'da sürekli elçi bulundurabilecekti. |
Karlofça ve Küçük Kaynarca antlaşmalarının sonuçlarını benzerlik açısından karşılaştırınız.
Küçük Kaynarca Antlaşması'nı Karlofça Antlaşması'ndan farklı kılan sonuçları tablodan yararlanarak yazınız (en az üç).
Bu iki antlaşmadan hangisinin Osmanlı Devleti üzerinde daha kalıcı ve derin etkiler bıraktığına dair gerekçeli bir yargıda bulununuz.
Bir öğrenci, 1683-1789 dönemini anlatan sunumunda şu yargıyı ileri sürmüştür: "1683'ten 1789'a kadar Osmanlı Devleti girdiği bütün mücadeleleri kaybetmiş, hiçbir kazanç elde edememiştir."
| Antlaşma | Taraflar | Bazı maddeler |
|---|---|---|
| Karlofça (1699) | Osmanlı – Avusturya, Venedik, Lehistan | Macaristan'ın büyük bölümü ve Erdel Avusturya'ya, Mora ve Dalmaçya kıyıları Venedik'e, Podolya ve Ukrayna Lehistan'a bırakıldı. |
| Prut (1711) | Osmanlı – Rusya | Azak Kalesi Osmanlı Devleti'ne geri verildi. Rusya, İstanbul'da sürekli elçi bulunduramayacaktı. |
| Pasarofça (1718) | Osmanlı – Avusturya, Venedik | Mora Venedik'ten geri alınarak Osmanlı Devleti'nde kaldı. Belgrad ve Sırbistan'ın kuzeyi, Banat bölgesi ve Küçük Eflak Avusturya'ya bırakıldı. |
| Belgrad (1739) | Osmanlı – Avusturya, Rusya (Fransa'nın arabuluculuğuyla) | Belgrad, Sırbistan'ın kuzeyi ve Küçük Eflak Osmanlı Devleti'ne geri verildi. Rusya, Karadeniz'de donanma bulunduramayacaktı. |
| Küçük Kaynarca (1774) | Osmanlı – Rusya | Kırım'a bağımsızlık verildi; Kırım Müslümanları dinî bakımdan halifeye bağlı kalacaktı. Rus ticaret gemileri Boğazlardan serbestçe geçebilecekti. Rusya'ya savaş tazminatı ödenecekti. Rusya, İstanbul'da sürekli elçi bulundurabilecekti. |
Ek bilgi (Şekil): Belgrad Antlaşması'nda arabuluculuk yapan Fransa'ya, 1740 yılında daha önce verilmiş olan kapitülasyonlar sürekli hâle getirilmiştir. Küçük Kaynarca Antlaşması'nda bağımsızlığı kabul edilen Kırım, 1783'te Rusya tarafından ilhak edilmiştir.
Öğrencinin yargısını tablodaki antlaşmaları kanıt olarak kullanarak değerlendiriniz.
Belgrad Antlaşması ve ek bilgiden yararlanarak bu dönemde Osmanlı Devleti'nin dış politikasında diplomasinin önem kazanmasını ve bunun bedelini açıklayınız.
Küçük Kaynarca Antlaşması ile 1783'teki gelişme arasındaki ilişkiyi kurarak antlaşmanın sonuçları hakkında bir yargıda bulununuz.
Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımıdır; senaryo yazılısında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.