11. sınıf Tarih · 1. dönem 1. yazılı · TAR.11.1.3

1755 Lizbon ve 1766 İstanbul depremlerini ortaya çıkardığı etkiler bakımından karşılaştırabilme

1. ÜNİTE: DEĞİŞEN DÜNYADA OSMANLI (1683-1789) · 1755 Lizbon ve 1766 İstanbul Depremlerinin Etkileri

1.Kolayİki depremin etkileri10 puan

Aşağıdaki bilgi notu, 1755 Lizbon ve 1766 İstanbul depremleri hakkında hazırlanmıştır:

1755 Lizbon Depremi

  • 1 Kasım 1755 sabahı Portekiz'in başkenti Lizbon'da büyük bir deprem meydana geldi. Deprem bir Hristiyan bayramı olan Azizler Günü'ne denk geldiği için halkın önemli bir kısmı kiliselerdeydi.
  • Depremin ardından oluşan dev dalgalar (tsunami) kıyıdaki mahalleleri vurdu; şehirde günlerce süren yangınlar çıktı. On binlerce kişi hayatını kaybetti, şehrin büyük bölümü yıkıldı.
  • Devlet işlerini yöneten bakan Sebastião José de Carvalho e Melo (sonradan Pombal Markisi olarak anılacaktır) yeniden yapılanmayı yönetti. Şehir merkezi geniş ve düz caddelerle, planlı bir biçimde yeniden inşa edildi; binalarda depreme dayanıklı ahşap iskelet sistemi kullanıldı.
  • Yönetim, ülkedeki kiliselere depremin nasıl hissedildiğini, ne kadar sürdüğünü ve neler olduğunu soran bir soru listesi gönderdi. Bu çalışma depremlerin bilimsel olarak incelenmesinin öncü örneklerinden sayılır.
  • Avrupa'da Voltaire gibi düşünürler depremi yazılarında ele aldı; doğal afetlerin nedenleri ve insanın doğa karşısındaki durumu tartışıldı.

1766 İstanbul Depremi

  • 22 Mayıs 1766'da Sultan III. Mustafa döneminde İstanbul'da büyük bir deprem meydana geldi.
  • Fatih Camii ağır hasar gördü; cami yıkılarak yeniden yapıldı ve 1771'de tamamlandı. Yeni yapıda dönemin barok üslubunun izleri görülür.
  • Topkapı Sarayı, Kapalıçarşı, Eyüp Sultan Camii, şehir surları ile pek çok cami, han ve hamam hasar gördü.
  • Osmanlı yönetimi hasarın tespit edilmesi ve onarımların yapılması için görevliler atadı; saray, cami, sur gibi yapıların onarımına başlandı.
1.a

Bilgi notundan yararlanarak her iki depremin birer idari ve birer sosyal etkisini yazınız.

8 p
1.b

İki depremin etkileri arasındaki bir benzerliği yazınız.

2 p
2.OrtaDepremleri karşılaştırma14 puan

Aşağıdaki bilgi notunu inceleyiniz:

1755 Lizbon Depremi

  • 1 Kasım 1755 sabahı Portekiz'in başkenti Lizbon'da büyük bir deprem meydana geldi. Deprem bir Hristiyan bayramı olan Azizler Günü'ne denk geldiği için halkın önemli bir kısmı kiliselerdeydi.
  • Depremin ardından oluşan dev dalgalar (tsunami) kıyıdaki mahalleleri vurdu; şehirde günlerce süren yangınlar çıktı. On binlerce kişi hayatını kaybetti, şehrin büyük bölümü yıkıldı.
  • Devlet işlerini yöneten bakan Sebastião José de Carvalho e Melo (sonradan Pombal Markisi olarak anılacaktır) yeniden yapılanmayı yönetti. Şehir merkezi geniş ve düz caddelerle, planlı bir biçimde yeniden inşa edildi; binalarda depreme dayanıklı ahşap iskelet sistemi kullanıldı.
  • Yönetim, ülkedeki kiliselere depremin nasıl hissedildiğini, ne kadar sürdüğünü ve neler olduğunu soran bir soru listesi gönderdi. Bu çalışma depremlerin bilimsel olarak incelenmesinin öncü örneklerinden sayılır.
  • Avrupa'da Voltaire gibi düşünürler depremi yazılarında ele aldı; doğal afetlerin nedenleri ve insanın doğa karşısındaki durumu tartışıldı.

1766 İstanbul Depremi

  • 22 Mayıs 1766'da Sultan III. Mustafa döneminde İstanbul'da büyük bir deprem meydana geldi.
  • Fatih Camii ağır hasar gördü; cami yıkılarak yeniden yapıldı ve 1771'de tamamlandı. Yeni yapıda dönemin barok üslubunun izleri görülür.
  • Topkapı Sarayı, Kapalıçarşı, Eyüp Sultan Camii, şehir surları ile pek çok cami, han ve hamam hasar gördü.
  • Osmanlı yönetimi hasarın tespit edilmesi ve onarımların yapılması için görevliler atadı; saray, cami, sur gibi yapıların onarımına başlandı.
2.a

İki depremin etkilerinin benzerliklerini listeleyiniz (en az iki).

4 p
2.b

İki depremin etkilerinin farklılıklarını listeleyiniz (en az üç).

6 p
2.c

Farklılıklarda Lizbon depreminin etkileri daha çok hangi alanlara (bilimsel, düşünsel, şehircilik vb.) yayılmıştır? Bu durumun nedenine ilişkin bir yorum yapınız.

4 p
3.ZorDepremlerden çıkarılacak dersler16 puan

Aşağıdaki bilgi notunu inceleyiniz:

1755 Lizbon Depremi

  • 1 Kasım 1755 sabahı Portekiz'in başkenti Lizbon'da büyük bir deprem meydana geldi. Deprem bir Hristiyan bayramı olan Azizler Günü'ne denk geldiği için halkın önemli bir kısmı kiliselerdeydi.
  • Depremin ardından oluşan dev dalgalar (tsunami) kıyıdaki mahalleleri vurdu; şehirde günlerce süren yangınlar çıktı. On binlerce kişi hayatını kaybetti, şehrin büyük bölümü yıkıldı.
  • Devlet işlerini yöneten bakan Sebastião José de Carvalho e Melo (sonradan Pombal Markisi olarak anılacaktır) yeniden yapılanmayı yönetti. Şehir merkezi geniş ve düz caddelerle, planlı bir biçimde yeniden inşa edildi; binalarda depreme dayanıklı ahşap iskelet sistemi kullanıldı.
  • Yönetim, ülkedeki kiliselere depremin nasıl hissedildiğini, ne kadar sürdüğünü ve neler olduğunu soran bir soru listesi gönderdi. Bu çalışma depremlerin bilimsel olarak incelenmesinin öncü örneklerinden sayılır.
  • Avrupa'da Voltaire gibi düşünürler depremi yazılarında ele aldı; doğal afetlerin nedenleri ve insanın doğa karşısındaki durumu tartışıldı.

1766 İstanbul Depremi

  • 22 Mayıs 1766'da Sultan III. Mustafa döneminde İstanbul'da büyük bir deprem meydana geldi.
  • Fatih Camii ağır hasar gördü; cami yıkılarak yeniden yapıldı ve 1771'de tamamlandı. Yeni yapıda dönemin barok üslubunun izleri görülür.
  • Topkapı Sarayı, Kapalıçarşı, Eyüp Sultan Camii, şehir surları ile pek çok cami, han ve hamam hasar gördü.
  • Osmanlı yönetimi hasarın tespit edilmesi ve onarımların yapılması için görevliler atadı; saray, cami, sur gibi yapıların onarımına başlandı.

Kurgusal bir tanıklık (bu soru için hazırlanmıştır): "Sarsıntı bitince sokağa çıktım. Çarşının bir kısmı yıkılmıştı, caminin kubbesi çökmüştü. Esnaf dükkânlarını açamıyor, halk ne yapacağını bilemiyordu. Birkaç gün sonra devletin görevlileri gelip yıkılan yerleri tek tek yazmaya başladı."

3.a

Kurgusal tanıklıkta anlatılanların hangi depreme daha uygun olduğunu bilgi notundaki kanıtlarla belirleyiniz. Tanıklığın bir tarih araştırmasında nasıl kullanılması gerektiğini açıklayınız.

6 p
3.b

İki depremin ekonomik etkilerini bilgi notundan çıkarım yaparak karşılaştırınız.

6 p
3.c

İki depremin etkilerini karşılaştırarak günümüzde afet bilinci açısından çıkarılabilecek iki dersi yazınız.

4 p

Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımıdır; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.

Bu konunun geçtiği senaryo kâğıtları

Senaryo 1: 3 soruSenaryo 2: 2 soruSenaryo 3: 3 soruSenaryo 4: 2 soruSenaryo 5: 2 soru