Mustafa Kemal’in Birinci Dünya Savaşı’na kadarki eğitim ve askerlik hayatını içinde bulunduğu toplumun siyasi, sosyal ve kültürel yapısı ile ilişkilendirir.
1. ÜNİTE: 20. YÜZYIL BAŞLARINDA OSMANLI DEVLETİ VE DÜNYA · 1. ÜNİTE: 20. YÜZYIL BAŞLARINDA OSMANLI DEVLETİ VE DÜNYA
Mustafa Kemal'in öğrenim hayatıyla ilgili bazı bilgiler aşağıda verilmiştir:
- 1881'de Selanik'te doğdu. Annesi Zübeyde Hanım'ın isteğiyle önce geleneksel usulde eğitim veren mahalle mektebine başladı. Babası Ali Rıza Efendi'nin isteğiyle de yeni (modern) usulde eğitim veren Şemsi Efendi Mektebi'ne geçti.
- Selanik Askerî Rüştiyesi'nde okudu. Burada matematik öğretmeni Yüzbaşı Mustafa Sabri Bey ona "Kemal" adını verdi.
- Manastır Askerî İdadisi'nde (1896-1899) okurken Balkan milletlerinin bağımsızlık hareketlerini ve bölgedeki çatışmaları yakından gördü. Arkadaşı Ömer Naci aracılığıyla Namık Kemal'in vatan ve hürriyet konulu şiirleriyle tanıştı.
- İstanbul'da Harbiye'yi (1899-1902) teğmen, Harp Akademisi'ni (1902-1905) kurmay yüzbaşı olarak bitirdi.
Mustafa Kemal'in mahalle mektebinden Şemsi Efendi Mektebi'ne geçmesi, içinde bulunduğu toplumdaki hangi eğitim tartışmasını yansıtmaktadır? Açıklayınız.
Mustafa Kemal'in Manastır'daki öğrencilik yıllarının, düşünce dünyasının şekillenmesine etkisini bölgenin siyasi ve kültürel ortamıyla ilişkilendirerek açıklayınız.
Mustafa Kemal'in Birinci Dünya Savaşı öncesinde bulunduğu bazı şehirler ve bu şehirlerin özellikleri tabloda, şehirlerin konumu şekilde verilmiştir:
| Şehir | Şehrin özellikleri | Mustafa Kemal'le ilgili bilgi |
|---|---|---|
| Selanik | Farklı millet ve dinlerden insanların yaşadığı, Avrupa ile ticari ve kültürel bağları güçlü bir liman şehri. Yeni fikirlerin ve yayınların kolayca ulaştığı bir yerdir. | Çocukluğunu ve ilk öğrenim yıllarını burada geçirdi. |
| İstanbul | Sultan II. Abdülhamid'in meclisi tatil ederek yönetimi doğrudan elinde tuttuğu (istibdat dönemi olarak da anılan) yıllarda başkent. Gazete ve kitaplar sıkı denetim (sansür) altındaydı. | Harbiye ve Harp Akademisi'nde okurken arkadaşlarıyla yönetimin eksikliklerini tartıştı, el yazısıyla gizli bir gazete çıkardı. |
| Şam | İmparatorluğun Arap nüfuslu bölgelerinden biri. | Harp Akademisi'nden sonra 5. Ordu emrinde görev yaptı; 1906'da burada arkadaşlarıyla Vatan ve Hürriyet Cemiyeti'ni kurdu. |
Selanik'in sosyal ve kültürel yapısının Mustafa Kemal'in yetişmesine olası etkisini açıklayınız.
Mustafa Kemal'in İstanbul'daki öğrencilik yıllarında yaptıklarını dönemin siyasi ortamıyla ilişkilendiriniz.
Vatan ve Hürriyet Cemiyeti'nin kurulmasından, Mustafa Kemal'in görev yaptığı yerlerde gördüğü sorunlara karşı nasıl bir tutum geliştirdiğine ilişkin bir çıkarım yapınız.
Mustafa Kemal'in Birinci Dünya Savaşı'na kadarki askerlik hayatından bazı kesitler (Şekil):
- 1909: 31 Mart Olayı'nı bastırmak için Selanik'ten İstanbul'a gelen Hareket Ordusu'nda kurmay başkanı olarak görev aldı.
- 1911-1912: İtalya'nın Trablusgarp'a saldırması üzerine, İngiltere'nin denetimindeki Mısır üzerinden gizlice Trablusgarp'a geçti. Tobruk ve Derne'de yerel halkı örgütleyerek İtalyanlara karşı mücadele etti.
- 1912-1913: Balkan Savaşları sırasında Gelibolu Yarımadası'nda, Bolayır'da görev yaptı.
- 1913'ten itibaren: Sofya'da askerî ataşe olarak bulundu. Bulgaristan'ın meclis çalışmalarını, toplumsal ve kültürel hayatını yakından gözlemledi.
Bir öğrenci şu yargıyı ileri sürmüştür: "Mustafa Kemal'in düşünceleri yalnızca okulda aldığı eğitimle şekillenmiştir."
Verilen kesitlerin her birini, Osmanlı Devleti'nin o dönemdeki siyasi ve askerî durumuyla ilişkilendiriniz.
Trablusgarp'taki mücadele yönteminin (yerel halkın örgütlenmesi), Osmanlı Devleti'nin içinde bulunduğu imkânlar açısından neden tercih edildiğini analiz ediniz.
Öğrencinin yargısını, verilen kesitleri kullanarak değerlendiriniz.
Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımıdır; senaryo yazılısında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.