I. Dünya Savaşı sürecinde Osmanlı Devleti’nin durumunu siyasi, askerî ve sosyal açılardan analiz eder.
1. ÜNİTE: 20. YÜZYIL BAŞLARINDA OSMANLI DEVLETİ VE DÜNYA · 1. ÜNİTE: 20. YÜZYIL BAŞLARINDA OSMANLI DEVLETİ VE DÜNYA
Osmanlı Devleti, Birinci Dünya Savaşı'na Ekim 1914'te Almanya'nın yanında, İttifak Devletleri grubunda girmiştir. Osmanlı Devleti'nin savaştığı bazı cepheler şunlardır (Şekil):
- Kafkas Cephesi: Rusya'ya karşı açıldı. Sarıkamış Harekâtı (Aralık 1914-Ocak 1915) ağır kayıplarla sonuçlandı.
- Kanal Cephesi: İngiltere'nin Hindistan ile bağlantısını sağlayan Süveyş Kanalı'nı ele geçirmek amacıyla açıldı.
- Çanakkale Cephesi: İtilaf Devletleri'nin Boğazları geçerek İstanbul'u almak ve Rusya'ya yardım ulaştırmak amacıyla saldırdığı cephedir.
- Irak Cephesi: İngilizlerin Basra Körfezi'nden ilerleyişine karşı savunuldu. 1916'da Kut'ül-Amare'de İngiliz kuvvetleri teslim alındı.
- Galiçya, Makedonya ve Romanya cepheleri: Osmanlı Devleti, bu cephelerde müttefiklerine yardım için asker gönderdi.
Cepheleri Osmanlı Devleti'nin saldırı amacıyla açtığı cepheler, savunma yaptığı cepheler ve müttefiklerine yardım için asker gönderdiği cepheler olarak sınıflandırınız.
Kanal Cephesi'nin açılma amacını, İngiltere açısından Süveyş Kanalı'nın önemiyle ilişkilendirerek açıklayınız.
Çanakkale Cephesi ile ilgili bilgiler (Şekil):
- İtilaf Devletleri'nin donanması 18 Mart 1915'te Çanakkale Boğazı'nı geçmeye çalıştı ancak başarısız oldu.
- Nisan 1915'te başlayan kara savaşlarında Arıburnu, Anafartalar ve Conkbayırı gibi yerlerde şiddetli çarpışmalar yaşandı. Mustafa Kemal bu savaşlarda gösterdiği başarılarla öne çıktı.
- İtilaf kuvvetleri Ocak 1916'da Gelibolu Yarımadası'ndan tamamen çekildi.
- Çanakkale'deki gelişmelerden sonra, Ekim 1915'te Bulgaristan İttifak Devletleri'nin yanında savaşa girdi.
- İtilaf Devletleri, Boğazlar yoluyla Rusya'ya silah ve malzeme ulaştıramadı. Zor durumda kalan Rusya'da 1917'de çıkan ihtilal sonucunda çarlık yönetimi yıkıldı.
- Savaşta her iki taraf da çok büyük kayıplar verdi; Osmanlı Devleti, aralarında eğitimli gençlerin de bulunduğu çok sayıda insanını kaybetti.
Çanakkale Cephesi'nin sonuçlarını siyasi, askerî ve sosyal açılardan analiz ediniz.
Çanakkale Cephesi'ndeki gelişmelerin Rusya'daki ihtilale nasıl katkıda bulunduğunu neden-sonuç ilişkisi içinde açıklayınız.
Bulgaristan'ın savaşa girmesinin Osmanlı Devleti ve İttifak Devletleri açısından önemini yorumlayınız.
Bilgi notu (Şekil):
- Ağustos 1914'te Alman donanmasına ait Goeben ve Breslau gemileri İngiliz donanmasından kaçarak Çanakkale Boğazı'ndan Osmanlı sularına girdi. Osmanlı Devleti bu gemileri satın aldığını açıklayarak gemilere Yavuz ve Midilli adını verdi. Ekim 1914'te bu gemilerin de içinde bulunduğu Osmanlı donanması Karadeniz'deki Rus limanlarını bombaladı ve Osmanlı Devleti savaşa girmiş oldu.
- Osmanlı Devleti, Eylül 1914'te kapitülasyonları tek taraflı olarak kaldırdığını ilan etti.
- Savaş yıllarında genç erkeklerin büyük bölümü cephelere gönderildi. Tarlalar işlenemediği için tarımsal üretim azaldı; pek çok bölgede kıtlık ve salgın hastalıklar görüldü. Kadınlar tarlada, fabrikalarda ve hastanelerde daha fazla çalışmaya başladı.
- 1916'da Mekke Emiri Şerif Hüseyin, İngilizlerin desteğiyle Osmanlı Devleti'ne karşı ayaklandı.
Kurgusal bir mektup (bu soru için hazırlanmıştır): "Oğlum, sen gideli tarlayı ben ve kardeşin sürüyoruz. Bu yıl ekin az oldu, çarşıda un bulmak zorlaştı. Köyde hastalık var, ama merak etme, idare ediyoruz."
Kurgusal mektuptaki ifadeleri bilgi notuyla ilişkilendirerek savaşın Osmanlı toplumu üzerindeki sosyal ve ekonomik etkilerini analiz ediniz.
Osmanlı Devleti'nin savaşa girme biçimi ile kapitülasyonların kaldırılması kararını dönemin siyasi koşulları açısından yorumlayınız.
"Osmanlı Devleti Birinci Dünya Savaşı'nda yalnızca askerî cephelerde zorlanmıştır." yargısını, Şerif Hüseyin İsyanı ve cephe gerisindeki durum açısından değerlendiriniz.
Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımıdır; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.