I. Dünya Savaşı’nın sonuçlarını Osmanlı Devleti ve Batılı devletler açısından değerlendirir.
1. ÜNİTE: 20. YÜZYIL BAŞLARINDA OSMANLI DEVLETİ VE DÜNYA · 1. ÜNİTE: 20. YÜZYIL BAŞLARINDA OSMANLI DEVLETİ VE DÜNYA
Birinci Dünya Savaşı'ndan sonra İtilaf Devletleri, yenilen devletlerle ayrı ayrı barış antlaşmaları imzalamıştır:
| Antlaşma | İmzalandığı devlet | Bazı maddeler |
|---|---|---|
| Versay (1919) | Almanya | Sömürgelerini ve bazı topraklarını kaybetti; ordusu sınırlandırıldı; ağır savaş tazminatı ödemeyi kabul etti. |
| Saint-Germain (1919) | Avusturya | Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'nun dağılması resmîleşti; Avusturya'nın toprakları küçüldü, ordusu sınırlandırıldı. |
| Nöyyi (1919) | Bulgaristan | Bazı topraklarını kaybetti; ordusu sınırlandırıldı, savaş tazminatı ödeyecekti. |
| Trianon (1920) | Macaristan | Topraklarının büyük bölümünü kaybetti; ordusu sınırlandırıldı. |
| Sevr (1920) | Osmanlı Devleti | Topraklarının büyük bölümü paylaşıldı; ordusu küçük bir kuvvetle sınırlandırıldı; kapitülasyonlar genişletildi. |
Tablodaki antlaşmaların yenilen devletlere getirdiği ortak şartlardan üçünü yazınız.
Versay Antlaşması'nın ağır şartlarının Almanya ve Avrupa açısından uzun vadede nasıl bir sonuç doğurduğunu açıklayınız.
Mondros Ateşkes Antlaşması'nın (30 Ekim 1918) bazı maddeleri:
- Boğazlar İtilaf Devletleri'nin savaş gemilerine açılacak, Boğazlardaki istihkâmlar İtilaf Devletleri tarafından işgal edilecek.
- Sınırların korunması ve iç güvenliğin sağlanması için gerekli olanların dışındaki Osmanlı askerleri derhâl terhis edilecek.
- 7. madde: İtilaf Devletleri, güvenliklerini tehdit edecek bir durum ortaya çıkarsa herhangi bir stratejik noktayı işgal edebilecek.
- 24. madde: Altı vilayette (Vilayet-i Sitte) karışıklık çıkarsa İtilaf Devletleri bu vilayetlerin herhangi bir kısmını işgal edebilecek.
Wilson İlkeleri'nin (Ocak 1918) 12. maddesi: Osmanlı Devleti'nin Türk olan bölgelerinin egemenliği güvence altına alınmalı, Türk olmayan milletlere özerk gelişme imkânı tanınmalı, Boğazlar bütün devletlerin gemilerine serbestçe açık olmalıdır.
Ek bilgi (Şekil): Mondros'tan sonra İtilaf Devletleri, 7. maddeye dayanarak Musul, İskenderun, Antep, Maraş, Urfa ve İzmir gibi pek çok yeri işgal etmiştir.
Mondros Ateşkes Antlaşması'nın 7. ve 24. maddelerinin Osmanlı Devleti açısından tehlikesini analiz ediniz.
Wilson İlkeleri'nin 12. maddesi ile Mondros'tan sonra yaşanan gelişmeleri karşılaştırarak bir değerlendirme yapınız.
Birinci Dünya Savaşı'nın bazı sonuçları:
- Osmanlı, Avusturya-Macaristan, Alman ve Rus imparatorlukları yıkıldı; Avrupa'da Polonya, Çekoslovakya, Finlandiya, Litvanya, Letonya ve Estonya gibi yeni devletler kuruldu.
- Savaşın ardından devletler arasındaki anlaşmazlıkları barışçı yollarla çözmek amacıyla Milletler Cemiyeti kuruldu. Ancak bu kuruluşun fikrini ortaya atan ABD'nin Senatosu, ABD'nin cemiyete üye olmasını onaylamadı.
- Osmanlı Devleti'nin Arap topraklarında manda yönetimleri kuruldu (Şekil): Suriye ve Lübnan Fransa'nın, Irak, Ürdün ve Filistin İngiltere'nin mandası altına girdi.
- Savaş sırasında Rusya'da 1917'deki ihtilalle iktidara gelen Bolşevikler savaştan çekildi ve Mart 1918'de İttifak Devletleriyle Brest-Litovsk Antlaşması'nı imzaladı. Bolşevikler İtilaf Devletleri'nin Osmanlı topraklarını paylaşmak için yaptığı gizli antlaşmaları da açıkladı.
- Savaşı kazanan İngiltere ve Fransa'nın sömürge toprakları genişledi; ancak bu devletler de savaşta çok büyük insan kaybı yaşadı ve ağır borç yükü altına girdi.
Birinci Dünya Savaşı'nın sonuçlarını Osmanlı Devleti ile İngiltere ve Fransa açısından karşılaştırınız.
"Manda yönetimi" uygulamasını, Wilson İlkeleri'nde yer alan milletlerin kendi geleceğini belirleme düşüncesiyle karşılaştırarak değerlendiriniz.
Milletler Cemiyeti'nin kuruluş amacına ulaşmasını zorlaştıran etkenleri bilgi notundan yararlanarak yorumlayınız.
Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımıdır; senaryo yazılısında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.