Tarihin doğasını farklı kaynaklar üzerinden inceleyebilme
1. ÜNİTE: GEÇMİŞİN İNŞA SÜRECİNDE TARİH · Tarihin Doğası
Tarih öğretmeni tahtaya şu açıklamaları yazmıştır:
- Olay: Kısa bir sürede gerçekleşen, başlangıç ve bitişi belirli olan tarihî gelişme.
- Olgu: Uzun bir zaman diliminde oluşan, etkileri geniş bir alana yayılan ve başlangıcı ile bitişi kesin olarak belirlenemeyen tarihî süreç.
Ardından şu gelişmeleri listelemiştir:
- Malazgirt Savaşı (1071)
- Türklerin Anadolu'ya yerleşmesi
- İstanbul'un fethi (1453)
- Avrupa'da Rönesans
Listedeki gelişmeleri olay ve olgu olarak sınıflandırınız. Sınıflandırmanızı birer gerekçeyle açıklayınız.
Malazgirt Savaşı'nın ve İstanbul'un fethinin hangi yüzyılın hangi yarısında gerçekleştiğini yazınız.
Aşağıdaki iki kaynak, bu soru için hazırlanmış kurgusal metinlerdir. Her ikisi de kurgusal bir kasabada yaşanan çarşı yangınıyla ilgilidir.
Kaynak 1 – Yangından iki gün sonra kasabada yaşayan bir tüccarın kardeşine yazdığı mektup: "Çarşıdaki dükkânların çoğu yandı. Rüzgâr çok sertti, ahşap dükkânlar birbirine çok yakındı. Benim dükkânım taş olduğu için kurtuldu."
Kaynak 2 – Yangından 150 yıl sonra yazılmış bir tarih kitabından: "Kasaba kayıtları, mektuplar ve sonraki yıllarda yapılan binalar birlikte incelendiğinde, yangının yayılmasında ahşap ve bitişik yapılaşmanın etkili olduğu anlaşılmaktadır. Yangından sonra kasabada taş yapıların sayısı artmış, sokaklar genişletilmiştir. Bu durum, yangının kasabanın yapılaşma anlayışını değiştirdiğini göstermektedir."
Kaynak 1'in tarihçi için neden bir kanıt olduğunu, Kaynak 2'nin ise neden bir tarihçi yorumu olduğunu açıklayınız.
İki kaynaktan yararlanarak yangının nedenleri ile sonuçları arasındaki ilişkiyi ve olayın yol açtığı değişimi açıklayınız.
Kasabada 150 yıl sonra bu yangınla ilgili yeni mektuplar bulunduğunu düşününüz. Bu durumun Kaynak 2'deki yorumu nasıl etkileyebileceğini tarihsel bilginin özellikleriyle açıklayınız.
Bir tarih çalışmasında kullanılan aşağıdaki kaynaklar bu soru için kurgusal olarak hazırlanmıştır:
- Kaynak A – Bir arkeolojik kazıda bulunan sikke (Şekil): Üzerinde bir hükümdar adı ve basıldığı şehir yazılıdır. Aynı kazıda, bu sikkeden yüzlerce yıl önceye ait çanak çömlek parçaları da bulunmuştur.
- Kaynak B – Bir seyyahın hatıratı: "Bu şehrin çarşısı kalabalıktı; uzak diyarlardan gelen tüccarlar ipek ve baharat satıyordu."
- Kaynak C – Günümüz tarihçilerinden birinin değerlendirmesi: "Sikke, seyyahın anlattıkları ve bölgedeki kervansaray kalıntıları birlikte değerlendirildiğinde, şehrin uzun süre önemli bir ticaret merkezi olduğu söylenebilir. Ancak şehrin nüfusu hakkında elimizde yeterli kanıt yoktur."
Bir öğrenci şu yargıyı ileri sürmüştür: "Tarihçiler geçmişte yaşanan her şeyi, hiçbir eksik olmadan, olduğu gibi yeniden ortaya koyar."
Kaynak A, B ve C'den yararlanarak geçmiş ile tarih kavramları arasındaki farkı açıklayınız.
Kaynaklardan yararlanarak tarihsel bilginin üç temel özelliğini belirleyiniz ve her birini bir kanıtla destekleyiniz.
Öğrencinin yargısını, Kaynak C'deki ifadelerden yararlanarak değerlendiriniz.
Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımıdır; senaryo yazılısında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.