“Sözün İnceliği” temasında ele alınan metinlerde anlam oluşturabilme
1. TEMA: SÖZÜN İNCELİĞİ · OKUMA • Tema içeriğine uygun bir şiir • Tema içeriğine uygun bir deneme
Aşağıdaki dizeler Orhan Veli Kanık'ın “İstanbul'u Dinliyorum” şiirinden alınmıştır.
İstanbul'u dinliyorum, gözlerim kapalı
Önce hafiften bir rüzgâr esiyor;
Yavaş yavaş sallanıyor
Yapraklar, ağaçlarda;
Uzaklarda, çok uzaklarda,
Sucuların hiç durmayan çıngırakları
İstanbul'u dinliyorum, gözlerim kapalı.
Dizelerde hangi duyuya seslenen imgelerin ağır bastığını belirtiniz ve bu duyuya seslenen iki imgeyi dizelerden göstererek yazınız.
“gözlerim kapalı” ifadesinin dizelerin anlamına katkısını açıklayınız.
Aşağıdaki deneme parçasını okuyunuz.
“Eski sokaklar, bence şehirlerin hafızasıdır. Taş kaldırımların arasında biten otlar, kapı tokmaklarının pası, cumbalı evlerin solmuş boyaları bana her seferinde geçmişten bir hikâye fısıldar. Bu sokaklarda yürümek bana tarif edemediğim bir dinginlik verir; telaşım diner, düşüncelerim yerine oturur. Yeni caddeler bizi bir yere hızla ulaştırır, eski sokaklar ise kendimize.”
Parçada koyu yazılan dinginlik kelimesinin anlamını bağlamdan hareketle belirleyiniz ve bu anlama ulaşmanızı sağlayan ipucunu gösteriniz.
“Eski sokaklar, bence şehirlerin hafızasıdır.” cümlesinde hangi söz sanatı kullanılmıştır? Bu cümleyle anlatılmak isteneni açıklayınız.
Aşağıdaki deneme parçasını okuyunuz.
“Şehirde herkes bir yere yetişmeye çalışıyor. Sabah otobüse, öğlen derse, akşam bir başka telaşa… Ben ise son zamanlarda yavaşlığın kıymetini anlamaya başladım. Bir çay bardağının buğusunu seyretmek, pencereye konan serçenin tüylerini kabartışını izlemek bana günün koşturmacasında unuttuğum bir şeyi hatırlatıyor: Hayat, varılacak bir durak değil, yolun kendisidir belki de. Bunu kesin bir hüküm olarak söylemiyorum; yalnızca kendi penceremden görüneni yazıyorum.”
“kendi penceremden görüneni yazıyorum” ifadesinin bağlamdaki anlamını açıklayınız.
Parçanın ana düşüncesini yazınız.
Parçadan öznel bir yargı bildiren bir cümle bulunuz ve bu cümlenin neden öznel olduğunu açıklayınız.
Parçanın deneme türüne ait olduğunu gösteren iki özelliği parçadan kanıtlarla açıklayınız.
Aşağıdaki şiiri okuyunuz.
Kırlangıçlar gitti, saçaklar bomboş;
Avluda bir sandalye, üstünde hırkası.
Çay buğusu siner pencereye yavaş,
Bahar gelir elbet; ya hırkanın sahibi?
Şiirin ana duygusunu belirleyiniz ve bu duyguyu en iyi yansıtan dizeyi gerekçesiyle gösteriniz.
Şiirde görme duyusuna seslenen iki imgeyi gösteriniz ve bu imgelerin oluşturduğu atmosferi açıklayınız.
Şiirdeki “kırlangıç” ve “bahar” sözcüklerinin çağrışımlarını açıklayınız. Bu çağrışımlardan hareketle son dizedeki örtük iletiyi yazınız.
Aşağıdaki dizeleri ve cümleyi okuyunuz.
Şiir:
Kapımızın önünde bir kandil yanar,
Rüzgâr ne kadar eserse essin, sönmez;
Annem her akşam fitilini yoklar,
Bu ev karanlığa teslim olmaz.
Günlük dille yazılmış cümle: “Annem her akşam kapının önündeki lambanın yanıp yanmadığını kontrol eder.”
Şiir ile günlük dille yazılmış cümleyi edebî dil ve günlük dil bakımından karşılaştırınız.
Şiirdeki “kandil”, “rüzgâr” ve “karanlık” sözcüklerinin sembol olarak neleri çağrıştırdığını açıklayınız.
Son dizenin örtük iletisini yazınız ve bu iletiyi üçüncü dizeyle ilişkilendiriniz.
“Zaman” konusunda yazılmış iki metni okuyunuz.
Metin A:
Saat çalar duvarda, ben dinlemem;
Her vuruşu bir yaprak koparır benden.
Akşam olur, akşam olur, bilmem
Hangi gün geçti, hangisi gelecek yeniden.
Metin B: “Zamanı ölçmek için saatler icat ettik ama onu durdurmanın bir yolunu bulamadık. Bence zamanla barışmanın tek yolu, onu saymayı bırakıp yaşamaktır. Kim bilir, belki de saate en az bakan insan, zamanı en iyi kullanandır.”
Metinleri türlerine göre sınıflandırınız. Sınıflandırmanızı şekil ve anlatım özelliklerinden birer ölçütle gerekçelendiriniz.
İki metinde zamanın nasıl algılandığını ve metinlerin okura ilettiği duygu ya da düşünceyi karşılaştırınız.
“Her vuruşu bir yaprak koparır benden” dizesindeki imgeyi ve bu dizenin örtük anlamını açıklayınız.
Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımıdır; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.