10. sınıf Kimya · 1. dönem 1. yazılı · KİM.10.1.2

Kimyasal tepkimelerin oluşumunu açıklamak için bilimsel model oluşturabilme

ETKİLEŞİM · Kimyasal Tepkimeler

1.KolayTepkimenin tanecik modeli10 puan

Bir öğrenci, hidrojen gazı ile klor gazından hidrojen klorür oluşumunu küre modelleriyle göstermiştir (şekil). Modelde beyaz küreler hidrojen (H), yeşil küreler klor (Cl) atomlarını temsil etmektedir.

Başlangıç: 1 tane H–H molekülü (iki beyaz küre birbirine bağlı) ve 1 tane Cl–Cl molekülü (iki yeşil küre birbirine bağlı)
Son: 2 tane H–Cl molekülü (her birinde bir beyaz ve bir yeşil küre birbirine bağlı)

Tepkime denklemi: $\mathrm{H_2(g) + Cl_2(g) \rightarrow 2HCl(g)}$

Şekil: Hidrojen klorür oluşumunun küre modeli (beyaz: H, yeşil: Cl)

1.a

Bu modele göre tepkimenin oluşum sürecini aşamalar hâlinde açıklayınız.

5 p

1.b

Modelde tepkimeden önceki ve sonraki atom sayılarını karşılaştırınız. Bu karşılaştırmadan kütlenin korunumuna ilişkin bir çıkarım yapınız.

5 p

2.OrtaModelin sınanması ve geliştirilmesi12 puan

Emre, kimyasal tepkimelerin oluşumu için şu modeli önermiştir:

"Kimyasal tepkimede tepken molekülleri birbirine yapışarak tek bir büyük molekül oluşturur."

Emre, modelini aşağıdaki tepkimelerle sınamak istemektedir:

I. $\mathrm{2H_2(g) + O_2(g) \rightarrow 2H_2O(g)}$
II. $\mathrm{CaCO_3(k) \rightarrow CaO(k) + CO_2(g)}$ (ısıtılarak)
III. $\mathrm{N_2(g) + 3H_2(g) \rightarrow 2NH_3(g)}$

2.a

Emre'nin modelini II numaralı tepkimeyle sınayınız. Modelin bu tepkimeyi açıklayıp açıklayamadığını gerekçesiyle yazınız.

4 p

2.b

Modeli I numaralı tepkimeyle sınayınız. Tepkimede oluşan molekül sayısını ve tepkenlerdeki bağların durumunu dikkate alarak modelin eksikliğini açıklayınız.

4 p

2.c

Elde ettiğiniz kanıtlara uygun olarak Emre'nin modelini geliştiriniz ve geliştirdiğiniz modelin III numaralı tepkimeyi nasıl açıkladığını yazınız.

4 p

3.ZorMolekül sayısı ve kütle14 puan

Kapalı bir kapta karbon monoksit ile oksijen gazlarının tepkimesi tanecik modeliyle aşağıdaki gibi ve şekilde gösterilmiştir:

Tepkimeden önce: 2 tane CO molekülü ve 1 tane $\mathrm{O_2}$ molekülü
Tepkimeden sonra: 2 tane $\mathrm{CO_2}$ molekülü

Tepkime denklemi: $\mathrm{2CO(g) + O_2(g) \rightarrow 2CO_2(g)}$

Bu modeli inceleyen Ozan, şu iddiada bulunmuştur: "Tepkimeden sonra molekül sayısı azaldığına göre kaptaki maddelerin toplam kütlesi de azalmıştır."

Şekil: Karbon monoksit ile oksijen tepkimesinin tanecik modeli (gri: C, kırmızı: O)

3.a

Tepkimeden önceki ve sonraki toplam molekül sayılarını ve her bir elementin atom sayılarını yazınız.

4 p

3.b

Ozan'ın iddiasını modeldeki verilere dayanarak değerlendiriniz.

4 p

3.c

Bir başka öğrencinin modelinde CO ve $\mathrm{O_2}$ molekülleri hiçbir bağ kırılmadan yan yana gelerek $\mathrm{CO_2}$ oluşturmaktadır. Bu modelin neden geçersiz olduğunu açıklayınız. Ardından bağların kırılması ve oluşmasını içeren aşamalı bir model kurarak $\mathrm{N_2(g) + O_2(g) \rightarrow 2NO(g)}$ tepkimesini açıklayınız.

6 p

Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımıdır; senaryo yazılısında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.

Bu konunun geçtiği senaryo yazılıları

Senaryo 1: 1 soru Senaryo 3: 1 soru Senaryo 4: 1 soru Senaryo 5: 1 soru Senaryo 6: 1 soru