10. sınıf Kimya · 1. dönem 1. yazılı · KİM.10.1.3

Kimyasal tepkime türlerinin oluşum sürecine ilişkin bilimsel gözlem yapabilme

ETKİLEŞİM · Kimyasal Tepkimeler

1.KolayTepkime türlerini tanıma10 puan

Laboratuvarda üç tepkime deney tüplerinde gerçekleştirilmiş ve gözlemler kaydedilmiştir.

Tepkime	Denklem	Gözlem
I	$\mathrm{AgNO_3(suda) + NaCl(suda) \rightarrow AgCl(k) + NaNO_3(suda)}$	İki renksiz çözelti karışınca beyaz katı oluştu.
II	$\mathrm{Mg(k) + 2HCl(suda) \rightarrow MgCl_2(suda) + H_2(g)}$	Gaz kabarcıkları çıktı, magnezyum şerit küçüldü.
III	$\mathrm{HCl(suda) + NaOH(suda) \rightarrow NaCl(suda) + H_2O(s)}$	Görünür bir değişim olmadı; çözeltinin sıcaklığı arttı.

1.a

Her tepkimenin türünü (çökelme, indirgenme-yükseltgenme, asit-baz) ve tepkimenin oluştuğunu gösteren gözlemlenebilir göstergeyi yazınız.

6 p

1.b

II numaralı tepkimede çıkan gazın adını yazınız. Bu tepkimenin aynı zamanda tekli yer değiştirme tepkimesi olarak adlandırılmasının nedenini açıklayınız.

4 p

2.OrtaÇökelme tepkimesinin açıklanması13 puan

Baryum klorür ( $\mathrm{BaCl_2}$ ) ve sodyum sülfat ( $\mathrm{Na_2SO_4}$ ) suda çözünen, renksiz çözeltiler oluşturan maddelerdir. Bu iki çözelti karıştırıldığında beyaz bir katının oluşarak kabın dibine çöktüğü gözlenmiştir.

Tepkime denklemi: $\mathrm{BaCl_2(suda) + Na_2SO_4(suda) \rightarrow BaSO_4(k) + 2NaCl(suda)}$

2.a

Bu tepkimenin türünü ve tepkimenin gerçekleştiğini gösteren gözlemlenebilir göstergeyi yazınız.

2 p

2.b

Karıştırmadan önce çözeltilerde bulunan iyonları yazınız. Karıştırma sonrasında hangi iyonların bir araya gelerek katı oluşturduğunu ve hangi iyonların çözeltide kaldığını alt mikro düzeyde açıklayınız.

5 p

2.c

Tepkimede katı oluşumunu gösteren net iyon denklemini yazınız ve bu tepkimenin neden çift yönlü yer değiştirme tepkimesi olarak adlandırıldığını açıklayınız.

6 p

3.ZorMetal ve tuz çözeltisi tepkimesi14 puan

Bir öğrenci şekilde gösterilen iki deneyi yapmıştır:

Deney 1: Mavi renkli bakır(II) sülfat ( $\mathrm{CuSO_4}$ ) çözeltisine çinko (Zn) levha daldırılmıştır. Zamanla çözeltinin mavi rengi açılmış, çinko levhanın yüzeyinde kırmızımsı kahverengi bir katı birikmiş ve çözeltinin sıcaklığı biraz artmıştır.
Deney 2: Renksiz çinko sülfat ( $\mathrm{ZnSO_4}$ ) çözeltisine bakır (Cu) levha daldırılmıştır. Uzun süre beklendiği hâlde hiçbir değişim gözlenmemiştir.

Ayrıca öğrenci, magnezyum şeridin havada yanarak beyaz magnezyum okside dönüştüğünü gözlemiştir: $\mathrm{2Mg(k) + O_2(g) \rightarrow 2MgO(k)}$

Şekil: Deney 1'in başlangıcı ve bir süre sonraki durumu ile Deney 2

3.a

Deney 1'de gözlenen göstergeleri yazınız ve gerçekleşen tepkimenin denklemini yazınız.

4 p

3.b

Deney 1'deki değişimleri alt mikro düzeyde elektron alışverişi temelinde açıklayınız. Mavi rengin açılmasının nedenini yazınız.

5 p

3.c

Deney 1 ile magnezyumun yanma tepkimesinin ortak özelliğini yazınız. Deney 1 ve Deney 2'nin sonuçlarını birlikte değerlendirerek Zn ve Cu'dan hangisinin elektron verme eğiliminin daha fazla olduğuna ilişkin bir çıkarım yapınız.

5 p

Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımıdır; senaryo yazılısında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.

Bu konunun geçtiği senaryo yazılıları

Senaryo 1: 2 soru Senaryo 2: 2 soru Senaryo 3: 2 soru Senaryo 4: 1 soru Senaryo 5: 2 soru Senaryo 6: 2 soru