“Bir Diyeceğim Var!” temasında ele alınan metinleri çözümleyebilme
1. TEMA: BİR DİYECEĞİM VAR! · OKUMA • Tema içeriğine uygun bir Karagöz oyunu • Tema içeriğine uygun bir mektup • Ara Metin: Tema içeriğine uygun bir dilekçe
Aşağıda bir Karagöz oyununun bölümleri karışık sırayla tanıtılmıştır.
I. Oyunun asıl olayının işlendiği bölümdür. Karagöz ve Hacivat'ın yanı sıra başka tipler de perdeye gelir.
II. Göstermelik perdeden kaldırılır; Hacivat perdeye gelerek perde gazelini okur.
III. Kısa bir tartışmanın ardından Karagöz, oyun boyunca yapılan söz sürçmeleri için seyirciden özür diler ve oyun sona erer.
IV. Karagöz ile Hacivat arasında, oyunun asıl konusuyla doğrudan bağlantısı olmayan, söz oyunlarına ve yanlış anlamalara dayalı bir söyleşi yapılır.
I, II, III ve IV numaralı açıklamaların her birinin Karagöz oyununun hangi bölümünü tanıttığını yazınız.
Bölümleri oyundaki doğru sırasına göre numaralarıyla yazınız.
Aşağıdaki Karagöz fasıl bölümü özgün olarak yazılmıştır. Okuyunuz.
HACİVAT: Karagözüm, sana iyi bir iş buldum. Çelebi'nin konağında kâtiplik yapacaksın. Yalnız mektupları müzeyyen bir lisanla yazman lazım.
KARAGÖZ: Müzeyyen Hanım'ı ne karıştırıyorsun Hacivat? Ben kimsenin lisanını yazamam, kendi elimle yazarım!
HACİVAT: Müzeyyen, süslü demektir; lisan da dil. Yani mektupları süslü bir dille yazacaksın.
KARAGÖZ: Ha, şöyle Türkçe söylesene! Ben derdimi dolandırmadan söylerim; süs bana göre değil.
(Çelebi gelir.)
ÇELEBİ: Bonjur Karagöz Efendi! Paris'teki dostuma göndereceğim şık bir mektup lazım.
KARAGÖZ: Bonjur mu? O da kim? Bana bak, ben mektuba “Merhaba” diye başlarım, ötesini bilmem!
Bu bölümdeki çatışmanın kaynağını ve taraflarını açıklayınız.
Hacivat, Karagöz ve Çelebi'nin dil ve üslup özelliklerini metinden birer örnekle karşılaştırınız.
Karagöz'ün “Ben derdimi dolandırmadan söylerim” cümlesindeki fiilimsiyi bulunuz, türünü yazınız ve cümleye kattığı anlamı açıklayınız.
Aşağıdaki özel mektubu okuyunuz.
İzmir, 3 Ekim 2026
Sevgili Ablacığım,
Nasılsın? Ankara'nın soğuğuna alışabildin mi? Burada hâlâ yaz bitmedi sanki; sabahları balkondaki fesleğenler güneşe dönüp seni soruyor.
Sana önemli bir haberim var: Okulun tiyatro kulübüne seçildim! İlk oyunumuz bir Karagöz uyarlaması ve ben Hacivat'ı oynayacağım. Bilirsin, ben hep Karagöz'e benzerdim; şimdi ağdalı sözler ezberlemek zorundayım. Gülme ama!
Kasımdaki gösterime mutlaka gel, olur mu? Sensiz sahneye çıkmak istemiyorum.
Hasretle kucaklarım.
Kardeşin Ece
Mektubun yapı unsurlarını (tarih ve yer, hitap, giriş, gelişme, sonuç, saygı-selam ifadesi, imza) mektuptan örneklerle gösteriniz.
Mektubun dil ve üslup özelliklerinden üçünü mektuptan birer örnekle gösteriniz ve her özelliğin mektubun yazılış amacına katkısını açıklayınız.
Ece, gösteri için okul salonunun kullanılmasını okul müdürlüğünden istemek amacıyla bir dilekçe yazacak olsaydı mektubundaki hangi dil ve yapı özelliklerini değiştirmesi gerekirdi? Üç değişiklik yazınız.
Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımıdır; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.