Metinde millî, manevi ve evrensel değerler ile sosyal, siyasi, tarihî ve mitolojik ögeleri belirler.
2. ÜNİTE: HİKÂYE · OKUMA 1. 1960 sonrası dönemden dört hikâye örneği 2. Küçürek (minimal) hikâye örnekleri Dil Bilgisi Konuları: - Metinler üzerinden imla ve noktalama çalışmaları yapılır. - Metinler üzerinde kelimede anlam ile ilgili çalışmalar yapılır.
Aşağıdaki hikâyeyi okuyunuz.
Su Günü
Yetmişli yılların başıydı. Şehrin kenarındaki tepeye kurulan gecekondu mahallesine su, haftada iki gün geliyordu. O günlerde kadınlar, ellerinde bidonlarla sabahın köründe çeşmenin başında sıraya girerdi. On iki yaşındaki Zehra da iki bidonu zor taşıyan kollarıyla sıradaydı.
— Kız, sen okula gitmeyecek misin? dedi yanındaki Fadime Teyze.
— Su gelmezse anam çamaşırı yıkayamaz, dedi Zehra. Okul kaçmaz ya!
Aşağıda, şehrin ortasında yeni apartmanlar yükseliyordu. Tepeden bakınca camları güneşte parıldayan, beyaz badanalı, yüksek yapılardı bunlar. Zehra'nın babası o apartmanlardan birinde kapıcıydı. Her akşam eve, başkalarının musluklarından akan suyun hikâyesini getirirdi:
— Orada su hiç kesilmiyormuş, kız. Banyolarında küvet varmış, küvet!
Zehra bidonları doldurup yokuşu tırmanırken okulun zilini duydu. Durdu, dinledi. Sonra bidonları yere bırakmadan yürümeye devam etti.
(Hikâye metni bu soru için özgün olarak yazılmıştır.)
Hikâyede öne çıkan iki değeri metinden birer ayrıntıyla gösteriniz.
Hikâyedeki iki sosyal ögeyi belirleyiniz ve bu ögelerin dönemin hangi toplumsal sorununu yansıttığını açıklayınız.
Aşağıdaki hikâyeyi okuyunuz.
Gurbet Treni
1964 yılının bir sonbahar sabahıydı. Sirkeci Garı'nın peronunda, karton bavulların arasında bekleyen Hasan, cebindeki sağlık raporunu üçüncü kez yokladı. Raporun köşesindeki mühür, köyde kimsenin görmediği bir kapıyı açacaktı. Annesi, yemenisinin ucunu dişlerinin arasına almış, oğlunun ceketindeki tozu silkeliyordu.
— Oğul, mektup yaz, dedi. Yazmazsan bu gözler yolda kalır.
Hasan cevap vermedi. Aklı, kuruyan tarlada, ağaya olan borçta ve kız kardeşinin yarım kalan çeyizindeydi. Almanya'da bir fabrikada çalışacak, birkaç yıl sonra bir traktörle köyüne dönecekti. Plan buydu. Ama tren düdüğü öttüğünde içinde bir şey koptu. Kalabalık vagonlara doluşurken kimse kimsenin yüzüne bakmıyordu; herkes kendi bavulunu, kendi korkusunu taşıyordu.
Tren kalktığında annesi peronda küçüldü, küçüldü, sonunda kalabalığa karıştı. Hasan, pencerenin buğusuna parmağıyla köyünün adını yazdı. Yazı, birkaç dakika sonra silinip gitti.
(Hikâye metni bu soru için özgün olarak yazılmıştır.)
Hikâyede yer alan tarihî ve sosyal ögelerden üçünü belirleyiniz ve her birinin dönemin hangi gerçeğini yansıttığını açıklayınız.
Hikâyede öne çıkan iki millî ya da manevi değeri metinden ayrıntılarla gösteriniz.
Hikâyedeki ayrılık acısının yalnızca 1960'ların Türkiye'sine değil, bütün insanlığa seslenen evrensel bir değer ya da duygu olduğunu açıklayınız.
Aşağıdaki hikâyeyi okuyunuz.
Veresiye Defteri
Kasabanın çarşısındaki eski bakkal dükkânı, Rıza Efendi'nin elli yıllık dünyasıydı. Rafların arasında, kenarları yıpranmış kalın bir veresiye defteri dururdu. Kasabada yeni açılan büyük marketin müdürü bir gün dükkâna gelip iyi bir fiyat teklif etti. Rıza Efendi gözlüğünü burnunun ucuna indirdi:
— Bu defterde kırk ailenin adı var, evladım. Bazıları üç aydır ödeyemedi. Dükkânı satarsam bu defteri kime emanet edeceğim?
Müdür güldü:
— Amca, artık kimse veresiye almıyor. Herkes kartla ödüyor.
O akşam Rıza Efendi defteri açtı, borcu en eski olan üç ailenin hesabının üzerine kalemle ince bir çizgi çekti. Kimseye söylemedi. Torunu, dedesinin yaptığını görünce "Ama dede, zarar edersin!" dedi. Rıza Efendi, çocukken babaannesinden dinlediklerini hatırladı: Darda kalanın imdadına Hızır yetişirmiş; ama Hızır'ı bekleyen, önce kendisi birinin Hızır'ı olmayı bilmeliymiş.
— Bazı hesaplar defterde değil, gönülde tutulur, dedi.
(Hikâye metni bu soru için özgün olarak yazılmıştır.)
Hikâyede öne çıkan iki millî ya da manevi değeri metinden kanıtlarla açıklayınız.
Hikâyede yer alan Hızır ögesini açıklayınız ve bu ögenin hikâyedeki işlevini değerlendiriniz.
Hikâyede yer alan sosyal ögeleri belirleyiniz ve bu ögelerin geleneksel değerlerle nasıl bir karşıtlık oluşturduğunu açıklayınız.
"Bazı hesaplar defterde değil, gönülde tutulur." sözünün taşıdığı değerin evrensel olup olmadığını gerekçesiyle tartışınız.
Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımıdır; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.