Metnin türünün ortaya çıkışı ve tarihsel dönem ile ilişkisini belirler.
2. ÜNİTE: HİKÂYE · OKUMA 1. 1960 sonrası dönemden dört hikâye örneği 2. Küçürek (minimal) hikâye örnekleri Dil Bilgisi Konuları: - Metinler üzerinden imla ve noktalama çalışmaları yapılır. - Metinler üzerinde kelimede anlam ile ilgili çalışmalar yapılır.
Bilgi notu: 1960'tan sonra Türkiye'de sanayileşme hız kazanmış, köyden kente göç artmış ve büyük şehirlerin çevresinde gecekondu mahalleleri oluşmuştur. 1961'de Türkiye ile Federal Almanya arasında imzalanan iş gücü anlaşmasından sonra binlerce kişi işçi olarak yurt dışına gitmiştir. Bu yıllarda hikâyede toplumcu gerçekçi eğilim güçlenmiş; yazarlar toplumsal sorunları anlatırken bu sorunların birey üzerinde yarattığı tedirginlik ve bunalımları da psikolojik çözümlemelerle yansıtmışlardır.
Hikâye özetleri (özgün özetler):
- Özet 1: Hasan, 1964 yılında köyündeki borçlardan kurtulmak için işçi olarak Almanya'ya gitmek üzere trene biner.
- Özet 2: Yetmişli yıllarda şehrin kenarındaki bir gecekondu mahallesinde yaşayan Zehra, haftada iki gün gelen su yüzünden okula gidemez.
- Özet 3: Büyük şehirde tek başına yaşayan bir memur, uykusuz bir gecede kasabadaki çocukluğunu hatırlar ve kendini hiçbir yere ait hissedemez.
Her özetin konusunu bilgi notundaki hangi toplumsal gelişme ya da eğilimle ilişkilendirdiğinizi gerekçesiyle yazınız.
1960 sonrasında hikâyede toplumcu gerçekçi eğilimin güçlenmesini dönemin toplumsal koşullarıyla açıklayınız.
Bilgi notu: Küçürek (minimal) hikâye; kısalık, yoğunluk ve birlik özellikleriyle öne çıkan bir hikâye türüdür. Bu türde kelime eksiltme, zaman ve mekân ayrıntılarını silme ve bir durumu minyatürleştirme gibi yollara başvurulur. Batı'da "flash fiction", "sudden fiction" gibi adlarla anılan bu tür, 20. yüzyılın ikinci yarısında yaygınlık kazanmış; Türk edebiyatında da örnekleri çoğalmıştır. Bazı eleştirmenler türün yaygınlaşmasını hızlanan kent hayatıyla, insanların okumaya ayırabildiği zamanın kısalmasıyla ve yazarların az sözle çok şey anlatma arayışıyla ilişkilendirir.
Aşağıdaki küçürek hikâyeyi okuyunuz.
Durak
Kadın, otobüs durağındaki bankın ucuna oturdu. Çantasından buruşmuş bir fotoğraf çıkardı, baktı, geri koydu. Üç otobüs geçti; hiçbirine binmedi. Hava karardığında kalktı, fotoğrafı bankın üzerine bırakıp yürüdü.
(Hikâye metni bu soru için özgün olarak yazılmıştır.)
"Durak" metninde küçürek hikâyenin kısalık, yoğunluk ve birlik özelliklerinin her birini metinden bir örnekle gösteriniz.
Küçürek hikâyenin yaygınlaşmasını bilgi notundaki dönem koşullarıyla ilişkilendiriniz. Bu türün ortaya çıkışının yalnızca okurun zamanının azalmasıyla açıklanamayacağını gerekçesiyle belirtiniz.
Hikâye türünün gelişimine ait bilgi kartları:
| Dönem | Gelişme |
|---|---|
| 14. yüzyıl | İtalyan yazar Boccaccio'nun Decameron'u, Batı'da hikâye türünün ilk önemli örneklerinden sayılır. |
| 19. yüzyıl | Fransız yazar Guy de Maupassant olay hikâyesinin, Rus yazar Anton Çehov durum hikâyesinin önemli temsilcileri olur. |
| Tanzimat | Gazeteler yaygınlaşır, Batı'dan çeviriler yapılır, yazarlar halkı eğitmeyi amaçlar. Ahmet Mithat Efendi'nin Letâif-i Rivâyât'ı ilk hikâye denemeleri arasındadır. Samipaşazade Sezai'nin Küçük Şeyler'i (1892) modern hikâyeye doğru önemli bir adımdır. |
| Millî Edebiyat | Ömer Seyfettin, sade dili ve olay hikâyeleriyle türü geniş okur kitlesine ulaştırır. |
| Cumhuriyet'in ilk dönemi | Memduh Şevket Esendal ve Sait Faik Abasıyanık durum hikâyesinin önemli temsilcileri olur. |
| 1960 sonrası | Toplumcu gerçekçilik güçlenir; bilinç akışı, iç konuşma ve geriye dönüş gibi teknikleri kullanan modernist eserler verilir; küçürek hikâye örnekleri çoğalır. |
Hikâyenin Türk edebiyatında Batılı anlamda Tanzimat döneminde ortaya çıkmasını tablodaki bilgilerden hareketle dönemin koşullarıyla açıklayınız.
"Hikâye türü ortaya çıktığı günden bu yana hep aynı biçimde yazılmıştır." yargısını tablodan en az iki döneme ait gelişmeleri karşılaştırarak değerlendiriniz.
1960 sonrası hikâyede bireyin iç dünyasına yönelmek ile bilinç akışı, iç konuşma ve geriye dönüş tekniklerinin kullanılması arasındaki ilişkiyi açıklayınız.
Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımıdır; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.